جوهر نمک

زبان بیگانه ی آشنا

2011-11-11T12:58:00.002+03:30

پسرکم دوست دارد حدود ظهر تلویزیون روشن باشد و کارتون تماشا کند. هیچ کدام از شبکه های وطنی در آن ساعت برنامه کودک ندارند. ناچار شبکه های ماهواره ای ام بی سی 3 یا سی ان را روشن می کنم. اولی عربی است و دومی ترکی اما جالب است که بیشتر کارتون ها به زبان اصلی (انگلیسی) است. فیلم های سینمایی را که مخصوص نوجوانهاست زیرنویس می کنند اما بقیه را نه. تبلیغات البته به زبان اصلی شبکه است و من روزی یکی دو ساعت، مشغول کار خانه زبان های بیگانه را می شنوم. عربی و انگلیسی را کم و بیش می فهمم اما هیچ درکی از ترکی نداشتم، برایم یک مشت کلمات نخراشیده نتراشیده با یک عالمه ق و گ بودند اما حالا که آهنگ کلمات به گوشم آشنا شدند گاه و بیگاه بین این توده نامفهوم، کلمه هایی آشنا پیدا کنم که روزهای اول به خاطر تلفظ متفاوت، به نظر غریبه بودند اما حالا هربار که می شنومشان، ناخواسته لبخند می زنم:
ماجیرا، حاضیر جواب، هیدیه، شیفاف، حیساس، هدف، تنبل، هیجان، سیاه، شیرین، شکری، چارشینبه، کتاپ، استاد، عیشق، نیفرت، عیدالت، محکمه، مجادله، سیلاح، محافیظ، وطن، دوست، بابا، معصوم، تکرار، اما حالا، البته، هر کسی که، تمام، زمان، روزگار، لطفا، تیشکًٌر، مجلل و محتشم.

مردان خانه دار

2011-11-11T12:53:00.002+03:30

سریال آمریکایی زنان خانه دار مستاصل را می بینم که سریالی خانوادگی است با محوریت زندگی چند زن خانه دار که در حومه شهر همسایه اند. ماجراها حول زندگی خانوادگی، وفاداری، عشق، خیانت، گناه و رازها و دروغها... می چرخد و پر است از نتیجه گیری های اخلاقی که هر کاری پیامدی دارد و نمی شود با دروغ زندگی کرد و ... البته این سریال مثل بقیه سریال های آمریکایی تبلیغ سبک زندگی آمریکایی هم هست و گل درشت ترین پیام پنهانش، نشان دادن همجنسگراهاست که در این سریال آدم هایی عادی (نه بیمار روانی) هستند. گذشته از فرزند یکی از شخصیت های اصلی که بایسکشوال است، در سیزن 5 زوجی همجنسگرا به محله اسباب کشی می کنند و با آن که مورد استقبال همسایه های دیگر نیستند اما در راستای ادب و احترام به حریم شخصی اشان تحمل می شوند.
تعامل این زوج دگرباش برای من جالب ترین بخش ماجرا بود، در حالی که یکی از مردان جوان وکیل است و مانند هر مرد دیگری به سر کار می رود، مرد جوان دیگر نقش یک زن خانه دار را بازی می کند؛ غذا می پزد، خانه را مرتب می کند و حتی با زنان دیگر دوره های بازی و غیبت خاله زنکی دارد، البته خانه نشستن را هم دوست ندارد و گاهی دلالی معاملات ملکی را هم انجام می دهد.
این سوال در ذهنم ایجاد شد که چرا در بین این زوج های دگرباش نیز چنین تقسیم وظایف جنسیتی وجود دارد؟
الگوی تقسیم کار جنسیتی سنتی (کار بیرون برای مرد، کار خانه برای زن) معمولا بر این اساس توجیه می شود که زنان به خاطر فرزندزایی و بزرگ کردن آنها مجبورند بیشتر خانه نشین باشند و منطقی است که آشپزی و خانه داری را نیز آنها انجام دهند اما در میان زوج های همجنسگرا تفاوت زیست شناختی وجود ندارد پس چرا همان الگوی تقسیم کار خانگی تکرار می شود؟
جواب چندان پیچیده نیست؛ با آنکه زوج های همجنسگرا تمایلات جنسی متفاوتی دارند که از نظر اکثریت جامعه بهنجار نیست اما لزوما به چارچوب زندگی خانوادگی متفاوتی نمی انجامد. روابط زوجین دگرباش مانند روابط زوجین طبیعی بر اساس مسئولیتها (تامین خرج زندگی) قدرت بین همسران برابر نیست و کسی که نقش خانه دار را بازی می کند (که از نظر اقتصادی کم ارزش تر تلقی می شود) از قدرت و حق کمتری برخوردار باشد و از همان الگوی رفتاری تبعیت کند که در طول هزاران سال ملازم چنین نقشی تعریف و اجرا شده است

الارم گمشدگی

2011-08-20T01:08:00.003+04:30

حیف که چیزهایی مثل سوییچ ماشین یا کنترل ماهواره، الارمی ندارند که وقتی گم و گور می شوند بتوانی بهشان زنگ بزنی و از صدایشان پیداشان کنی.

محکومیت بیگناه

2011-08-01T23:13:00.001+04:30

فیلم محکومیت اثر تونی گلدوین محصول سال 2010 آمریکا بر اساس داستانی واقعی ساخته شده است. شخصیت اصلی داستان زنی است به نام بتی واترز (هیلاری سوانک) که روابط عاطفی عمیقی با برادرش دارد. برادر خلافکاری که متهم به قتل یک زن و محکوم به زندان می‌شود. بتی تمام تلاشش را می‌کند تا بی‌گناهی برادرش را ثابت کند تا آنجا که به طور پاره وقت در دانشگاه حقوق می‌خواند و وکیل می‌شود و پس از چندین سال تلاش و به قیمت طلاق عاقبت موفق می‌شود با کمک آزمایش DNA که در آن سال‌ها به تازگی متداول شده بود، برادرش را پس از شانزده سال تحمل زندان آزاد کند.
بازی خوب بازیگران و روایت واقعی فداکاری خواهرانه به دل می‌نشیند اما نکته تکان‌دهنده فیلم برای من توضیحات آخر فیلم است که می‌گوید با استفاده از آزمایش DNA تا به امروز بی‌گناهی حدود 250 نفر از زندانیان متهم به قتل در آمریکا ثابت شده و آن‌ها آزاد شده‌اند. یعنی چند برابر این تعداد آدم‌های بی‌گناهی بودند که هیچ DNA‌ای از قاتل در صحنه جنایت باقی نمانده یا پرونده‌اشان مشمول مرور زمان شده یا اعدام شده‌اند.
بعد ذهن لعنتی من فورا می‌پرسد در ایران چطور؟ آیا ورود تکنولوژی تشخیص DNA باعث آزادی بی‌گناهی شده؟ چند پرونده دوباره به جریان افتاده؟ بعد طرف تاریک ذهنم با ریشخند جواب می‌دهد که احتمال قریب به یقین هیچ. در پرونده‌های قتل در صورت عدم رضایت صاحبان دم، حداکثر پنج سال طول می‌کشد تا حکم اعدام اجرا شود. با این سیستم قرون وسطایی کشف جرم و دادگاه‌های الله بختکی تا به حال چند بی‌گناه به اشتباه محکوم شده‌اند، خدا عالم است. آن وقت به جای تغییر سیستم، به فکر افتاده‌اند متهم را یک ماهه بفرستند سر دار. خدا رحم کند.

چرا بعضي‌ها از جامعه شناسي بدشان مي‌آيد

2011-07-09T18:37:00.001+04:30

جامعه شناسي مطالعه زندگي اجتماعي انسان، گروه‌ها و جوامع انساني است. دامنه مطالعات جامعه شناسي بسيار وسيع است و از شيوه راه رفتن عابران در خيابان تا جهاني شدن وسايل ارتباط جمعي را شامل مي‌شود. مطالعه جامعه شناسي بينشي را به ما مي‌دهد که زندگي ما را بهتر خواهد کرد البته آدم‌هايي هم هستند که از جامعه شناسي خوششان نمي‌آيد و با گفتن اين‌که جامعه شناسي علمي غربي است که در مورد جوامع مسلمين صادق نيست و بايد شکل اسلامي‌اش را بسازيم، خيال خود را راحت مي‌کنند.
اما جامعه شناسي به ما چه مي‌آموزد؟
اولين درس جامعه شناسي اين است که به دنياي اجتماعي از ديدگاهي غير از ديدگاه خودمان بنگريم و تفاوت‌هاي فرهنگي را درک کنيم. هر کاري که ما انجام مي‌دهيم حتي پاسخ به نيازهاي زيستي چون نوشيدن، خوردن، خوابيدن و لباس پوشيدن، به وسيله فرهنگ ما مشخص شده‌اند. اين‌که چه موادي قابل خوردنند، غذا را چگونه بايد پخت، مزه غذاي خوب چطوري است، چطور و در چه ظرفي و با چه وسيله‌ايي غذا بخوريم، با که بخوريم، چه وقت بخوريم و ... مساله‌ايي است که از فرهنگي به فرهنگ ديگر متفاوت است و از آن بالاتر خوب و بد و درست و غلط نيز متفاوتند. در برخورد فرهنگ‌ها بيشتر مساله تفاوت سليقه‌ها و رفتارهاي فرهنگي است تا مساله اخلاقي در مورد درست و غلط. تعريف جرم و فعل اخلاقي نيز متفاوت است. اينجاست که بعضي‌ها عصباني مي‌شوند وقتي بينش جامعه شناسي به آنها مي‌گويد فطرت بشري به معنايي که آنها در جستجويش هستند وجود ندارد؛ مثلا مفهوم غيرت و ناموس پرستي تعريفي اجتماعي دارد نه ذاتي و طبيعي. همان‌گونه که در بين اسکيموها رسم مهمان‌نوازي جنسي هست و در مردم بنگلادش و تبت چند شوهري.
دومين و مهمترين درس جامعه شناسي خودروشنگري است. جامعه شناسي به ما نشان مي‌دهد که تا چه حد اعمال ما نتيجه موقعيت اجتماعي ماست، ما در خانواده متولد مي‌شويم و هنجارها و ارزش‌هاي جامعه خود را مي‌آموزيم، به مدرسه و دانشگاه مي‌رويم و وارد دنياي کار مي‌شويم. گمان مي‌کنيم به عنوان فردي بالغ مسئول تصميم‌هايي هستيم که آنها را مناسب مي‌دانيم اما حقيقت اين است که پيشينه اجتماعي ما تاثير زيادي بر تصميمات ما و روال زندگي ما دارد. بعضي‌ها دقيقا از تامل در اين مساله ناراحتند که اگر در يک کشور مسيحي به دنيا آمده بودند به احتمال قريب به يقين يک مسيحي بودند، اگر يک دختر سياهپوست آمريکايي در ايالت جورجيا بودند به احتمال زياد قبل از ازدواج باردار مي‌شدند، اگر يک مرد بنگلادشي بودند بعيد بود به دانشگاه بروند، قبل از بيست سالگي ازدواج مي‌کردند و پدر مي‌شدند و حداقل يکي از فرزندانشان قبل از رسيدن به سن مدرسه مي‌مرد. معناي اين مثال‌ها اين نيست که ما برده موقعيت اجتماعيمان هستيم، هر کسي خالق فرديت مختص خود است اما رهايي از متن و زمينه اجتماعي نيز غيرممکن است.
سومين درس جامعه‌شناسي درک پيچيدگي‌ روابط نهادها و ساختارهاي اجتماعي است. جامعه شناسي به ما نشان مي‌دهد که هر پديده نامطلوب اجتماعي محصول عملکرد متعارض نهادهاي اجتماعي است و برخوردهاي سطحي و غيرعالمانه نتايج بدتري به بار مي‌آورد. جامعه‌شناسي بهترين روش براي سنجش نتايج خواسته و ناخواسته سياست‌هاي اجتماعي و يا بهبود مسائل اجتماعي است. به عنوان مثال مطالعه‌ايي که در دهه شصت در مدارس آمريکا صورت گرفت نشان داد که سياست جداسازي نژادي مدارس باعث افت تحصيلي دانش آموزان و ناعادلانه است، در نتيجه اين سياست کنار گذاشته شد که قدم بزرگي در کاهش اختلافات نژادي در اين کشور بود.
بعضي‌ها که تحليل ساده‌ايي از شرايط دارند و همه چيز برايشان در دو جبهه حق و باطل است، علاقه‌ايي به درک پيچيدگي‌ها ندارند، از نظر آنها استکبار جهاني يک هيات از آدم‌هاي پليد يهودي و فراماسون هستند که هر سال يک جاي مخفي جلسه مي‌گذارند و براي سال بعد جهان را مديريت مي‌کنند و هر چه شما بگوييد که عرصه بين‌المللي صحنه رقابت بين دولت- ملت‌ها براساس قواعد ديپلماتيک و منفعت طلبي است و هيچ قدرتي نمي‌تواند همه حرکت‌هاي اين بازي از جمله قحطي در فلان کشور يا جنگ داخلي بهمان کشور را درست و سر موقع پيش بيني کند و جهان را به ميل خود مديريت کند، به خرجشان نمي‌رود.
بعضي‌ها که عاشق مدينه فاضله‌اند حاضر نيستند بشنوند که مدرنيته يک روند کلي جهاني است که نمي‌شود متوقفش کرد، با سياستگذاري سنجيده مي‌شود آن را کند يا تسريع يا بعضي جنبه‌هايش را تعديل کرد اما از اساس فرقي نمي‌کند و مثلا بدحجابي زنان بخشي از فرآيند گسترده‌تر سکولاريسم و غربي شدن است و گيرم که دولت خاتمي اين روند را کند نکرد اما مسئولش هم نيست و نمي‌شود با بخشنامه‌هاي يک شبه درمانش کرد. همان‌طور که اين چند سال برنامه گشت ارشاد کاري نکرد.
اگر بعضي‌ها جامعه شناسي سياسي خوانده بودند مي‌ديدند که چطور دارند طبق الگوي کلاسيک بعد از انقلاب حرکت مي‌کنند (نگاه کنيد به کالبد شکافي چهار انقلاب کرين برينتون)، که انقلابي بودن مدام ممکن نيست چون خلاف ذات جامعه است که محتاج ثبات است، که حکومت‌هاي ايدئولوژيک، ناخواسته توتاليتر و استبدادي‌اند. اي کاش بعضي‌ها جامعه شناسي مي‌خواندند.
پي نوشت: اگر مايليد بيشتر با جامعه شناسي آشنا شويد بهترين منبع «جامعه شناسي» نوشته آنتوني گيدنز است، من کتاب «ده پرسش از ديدگاه جامعه شناسي» جوئل شارون را نيز اکيدا توصيه مي‌کنم.

بچه تب دار زیر پتو

2011-06-23T15:31:00.004+04:30

من معمولا سریال های وطنی را دنبال نمی بینم؛ داشتم از جلوی تلویزیون رد می شدم که آقای همسر تبلیغ فرمودند بنشین و کمی از این سریال توطئه فامیلی را ببین، کارگردانش رامبد جوان است و یک گوهر خیراندیش نازنین هم دارد. خلاصه ما نشستیم به دیدن سریالی که جسته گریخته داستانش دستم بود و هنوز ده دقیقه نشد که مایه حرص خوردنم پیدا شد. امیر جعفری زنگ می زند به خانومش فلورا سام که حال بچه چطور است و ایشان هم می گویند تب بچه بالای 39 رفته و پاشویش هم کردم فایده نداشت و آقا مهمانی را ترک می کنند و می آیند خانه و برایشان تب بالا محرز می شود و بچه را می برند بیمارستان و آنجا هم یک آمپول تب بر. حالا تمام این مدت بچه زیر پتوی کلفت پشمی است. یعنی من می خواهم بدانم خانوم سام (که از قضا فیلمنامه نویس است) یا کارگردان یا هیچ کدام دیگر از عوامل صحنه نمی دانند بچه تب دار را نباید زیر پتو پوشاند، چون این خودش حرارت بدن را بالاتر می برد و کار را به تشنج می کشاند. باید لباس نازک و تابستانی تنش کرد و دور دست و پایش پارچه مرطوب پیچید و هی مایعات به او خوراند و شربت استامینوفن داد و اگر باز هم تب پایین نیامد یعنی تب حاصل عفونت خطرناکی است که آنتی بیوتیک لازم است.
نگویید گیر الکی ندهم و سریال طنز است، آخر این سریال های ما نباید اندازه یک نحوه مراقبت از کودک تب دار هم بار آموزشی داشته باشند؟ نگویید که مردم خودشان بلدند اگر بلد بودند که عوامل تولید چنین گافی نمی دادند؛ من خودم توی بیمارستان کودکان پسر سه ساله ایی را دیدم که تب کرده بود و مادرش که چهار بچه دیگر هم بزرگ کرده بود برای این که او سرما نخورد توی پتو پیچیده بودش و تا بچه به بیمارستان برسد تشنج کرده بود و بعد از دو ماه بستری بودن تازه می توانست لنگ لنگان راه برود.

زنان: آدم‌هاي ناقص

2011-06-16T14:47:00.001+04:30

بيشتر وقت‌ها اين خودکشي مردان بود که او را به خشم مي‌آورد. کالبورن قبول داشت زناني که خود را در آبشار مي‌اندازند از فرط استيصال از زن بودنشان اين کار را مي‌کنند. اين مثل يک نقص مادرزادي بود: زن.
خودکشي زنان، بيشتر مورد دلسوزي قرار مي‌گرفت تا سرزنش، آن‌طور که کليسا آن‌ها را سرزنش و محکوم مي‌کرد. اکثر آنان جوان بودند، دختراني پريشان و زناني که حامله شده و عشاقشان آن‌ها را ترک کرده بودند. همسراني که مورد آزار و اذيت قرار گرفته يا شوهرانشان آن‌ها را ترک کرده بودند. زناني که کودکشان مرده بود. يا شايد، به نحوي خود آن‌ها کودکشان را کشته بودند. آن‌هايي که فقط و فقط زن بودند.
(رمان عروس بيوه، جويس کرول اتس، ترجمه رويا بشنام، تهران: فيروزه، 1386)

مسافر کوچولو 5

2011-05-31T22:07:00.003+04:30

تا وقتی پسر کوچولو یک‌ساله نشده بود توی ماشین و وقت رفت و آمد بغلش می‌کردم اما حالا که بزرگتر شده روی صندلی عقب می‌نشانمش و کمربندش را می‌بندم و خودم هم می‌نشینم کنارش و عذاب وجدان دارم که نکند این کمربندها استاندارد نباشد و وقت ترمز به شکم بچه فشار بیاید و چه و چه.
البته گرفتاری اصلی وقت رفت و برگشت توی اتوبان قم – تهران است که برای بچه خسته کننده است و حوصله‌اش سر‌می‌رود و می‌خواهد بایستد و دور و بر را تماشا کند و ... این هفته وقت برگشتن از قم را ساعتی گذاشتیم که آقا خسته شده بود و همان اول راه گرفت خوابید. من هم صندلی عقب نشسته بودم، جایم راحت نبود و وسوسه شدم "مثال ایوم قدیم" بروم جلو بنشینم و اما شیطان را لعنت کردم که اگر بچه ناگهان بیدار شود و یا به هر دلیل بغلتد، توی اتوبان و سرعت بالای ماشين آچمز می‌شویم و بی‌خیالش شدم.
بعد همین باعث شد دقت کنم و لااقل سه تا ماشین را دیدم که خانم خیلی خونسرد روی صندلی جلو نشسته و بچه زیر سه سالشان را به امان خدا روی صندلی عقب رها کرده بودند و او هم ایستاده بود و خودش را با تماشای اطراف و یا دست کشیدن روی شیشه سرگرم می‌کرد. آدم می‌ماند به این حضرات چه بگوید؛ بله قبول اتفاق یک در هزار می‌افتد ولی اگر بیفتد چه؟ می‌گویید تقصیر راننده لایی کش بود؟ قسمت بود؟

باغ وحش نداشته تهران

2011-05-31T22:04:00.006+04:30

بالاخره پس از چند سال فرودگاه قلعه مرغی تعطیل شد و هکتارها زمین مسطح در اختیار شهرداری قرار گرفت که به فرهنگسرا، بوستان، زمین ورزش و ... تبدیل شود. فاز اولش هم به عنوان بوستان ولایت افتتاح شد. خدمت مسئولان محترم شهرداری عرض می‌کنم حالا که این قدر برای زیباسازی و بهبود مکان‌های شهری زحمت می‌کشید، به حال حیوانات بیچاره‌ای که توی قفس‌های دو سه متری پارک ملت و پارک ارم و ... اسیر کرده‌اید، فکری کنید. یا آزادشان کنید یا در همین زمین درندشت، باغ وحش درست و حسابی و فراخی بسازید. خدا عوضتون بده.
رونوشت به سازمان‌های حمایت از حقوق حیوانات و دوستداران محیط زیست و ...
پی نوشت: الان می دانم که عزیزان دوستدار حیوانات اخم و تخم می کنند که نادان ما از اساس با در قفس بودن حیوانات مخالفیم، عرض کنم بنده هم موافق نیستم ولی حالا که این زبان بسته ها اسیر دست آدمها هستند حداقل می شود جای مناسبی برای زندگی و جست و خیزشان فراهم کرد.
گروه دوم مخالفین با رگ گردن بیرون زده بنده را مورد ارشاد قرار خواهند داد که فراماسون بی شعور مزدور نمی فهمی ساختن باغ وحش در بوستان ولایت، مصداق توهین است. البته در جواب چیزی به عقلم نمی رسد.

تربیت بچه عزیزتر از بچه است

2011-04-21T13:12:00.003+04:30

سخت‌ترین موقعیت والدین در برابر بچه‌ها، واکنش در برابر الم شنگه آنهاست. کودکان بین یک تا سه سال گاهی الم شنگه به پا می‌کنند، خود را روی زمین می‌اندازند، پیچ و تاب می‌خورند و با صدای بلند گریه می‌کنند و یا جیغ‌های وحشتناک می‌کشند. در کتاب‌های تربیت کودک نوشته است که در این مواقع بهترین استراتژی تربیتی بی‌اعتنایی و عدم توجه است تا پس از مدتی این رفتار خاموش شود. حتی توجه منفی (اخم یا دعوا کردن) نادرست است زیرا کودک می‌فهمد که موفق شده توجه والدینش را جلب کند.
توصیه کردن راحت است ولی حقیقتش مواجه با این موقعیت‌ها دل سنگین می‌خواهد و اعصاب پولادین. البته دفعه اول و دوم بدتر از سایر مواقع است چون ممکن است بیشتر از پنج دقیقه طول بکشد اما اگر درست عمل کنید دفعه‌های بعدی به دو دقیقه هم نمی‌رسد. بهترین کار این است که از اتاق خارج شوید یا سرگرم کاری شوید. من و آقای همسر به طور نامحسوس از مانور پرت کردن حواس بچه هم استفاده می‌کنیم. من دو سه باری بلند بلند برای آقای همسر از مهمانی عروسک‌ها تعریف کردم. یک بار هم آقای همسر نشست روی سه چرخه و عروسک هاپو خپل را دور تا دور خانه به گردش برد. بک باتری هم من و خاله‌اش شروع کردیم دست زدن و رقصیدن. خلاصه هرکاری که برای بچه جالب است و جیغ زدن یادش می‌رود.
البته وقتی آدم خانه خودش هست کار راحت ‌تر است وای به وقتی که این الم شنگه جلوی مادربزرگ و پدربزرگ خاله و عمه برگزار شود. فورا یک عده هجوم می‌آورند بچه را بغل می‌کنند و قربان صدقه‌اش می‌روند. البته من با جدیت توضیح دادم که از نظر تربیتی رفتارشان درست نیست و نباید بچه را لوس کرد و ... از همین‌جاست که چند سال دیگر بچه برمی‌گردد می‌گوید من مامان جون (مادربزرگ) یا خاله س و عمه ط را بیشتر دوست دارم.

حسرت دهه ای که گذشت

2011-04-04T23:56:00.003+04:30

دهه 80 قرار بود بهترین و مهمترین سال‌های زندگیم باشد؛ 25 تا 35 سالگی که قدرت ذهنی و توان جسمی در بالاترین حد است و باید همه کارهای مهم زندگیت را در این چند ساله انجام دهی. نوروز 1380 در حالی گذشت که دانشجوی کارشناسی ارشد بودم و دنبال موضوع بکری برای پایان‌نامه و البته مشغول به کار درمرکز پژوهشی اسم و رسم‌داری و حسابی از خودم راضی بودم. اما چند اتفاق ریز و درشت شرایطی را به وجود آورد که پایان‌نامه شد بدترین گرفتاری زندگیم. کار به افسردگی و اضافه سنوات کشید و آخرش شانس آوردم که اخراج نشدم و با هر بدبختی که بود دفاع کردم و فارغ التحصیل شدم.
برای بیرون آمدن از باتلاق افسردگی دستم آمد که همه این پریشانی‌ها و بی‌انگیزگی‌ها و خب، آخرش که چی؟ حاصل تعارضات فکری خودم است. چند ماهی نشستم در خودم تامل کردم و کلی از این کتاب‌های خود را بشناسید، آفرینش خویشتن، راز شاد زیستن و ... را دوره کردم تا افکار درهم و برهمم را از نو سرو سامان دادم. برای خودم روشن کردم که چه توانایی و استعدادی دارم؟ علایقم چیست؟ دوست دارم چطور زندگی کنم؟ اهدافم و رویاهایم چيست؟ از زندگیم چه می‌خواهم و برای رسیدن به خواسته‌هام چه امکاناتی دارم؟ عیب‌هایم کدامند؟ تحمل چه رفتارهایی را ندارم؟ اصول اخلاقی و خط قرمزهایم کجایند؟
نمی‌گویم که یک شخصیت جدید ساختم ولی تکلیف را با خودم و جهانم صلح کردم و حاصلش شد آرامشی که فوق‌العاده بود. بعد جستجوی مرد ایده‌ال و سال 83 شد سال عشق و همه آن ماه‌ها که انگار روی ابرها راه می‌رفتم و تب و تاب دوست داشتن و دوست داشته شدن و ازدواج و دغدغه‌های زندگی زیر یک سقف.
امتحان دکترا که قبول نشدم برگشتم سر کار و چند سالی هم کارمند ساعت 8 صبح تا 4 بعدازظهر شدم که مثلا دینم را بابت تحصیلات رایگان به دولت بازپس دهم و دستم آمد که این‌کاره نیستم و رفتم دنبال مقاله و تحقیق برای دل خودم و بعد سال 88 و بچه‌ که تا الان صبح تا شب گرفتارمش.
بهترین دهه عمرم گذشته، همین‌طوری روی کاغذ خودم را دلخوش می‌کنم که همه کارهای مهم را انجام داده‌ام. تحصیلات دانشگاهی را تمام کردم و رشته تخصصی‌ام را پیدا کردم. چند سالی سابقه کار دارم و چند مقاله و تحقیق. مسافرت رفتم، کتاب خواندم، فیلم دیدم، عاشق شدم، مادر شدم.
به نسبت نود درصد جامعه نسوان کارنامه قابل دفاعی است اما ته دلم نمی‌توانم خودم را گول بزنم که اگر کوشاتر بودم می‌شد دکترا هم بخوانم، کتاب هم بنویسم، می‌شد که آدم بهتری می‌بودم.
کامم تلخ است.

چرا باید کتاب مستطاب آشپزی را بخریم؟

2011-02-12T00:29:00.004+03:30

برای پختن یک غذای خوب دو اصل مهم را باید بدانی: 1- ترکیب غذا و نسبت مواد به هم 2- شیوه و زمان پخت مواد غذایی.
همه دستورهای آشپزی هم دقیقا این دو بخش را دربرگرفته. ابتدا فهرستی از مواد لازم و مقدار هر کدام آورده‌اند، بعد توضیحی کوتاه می‌دهند که اول کدام را سرخ کنی یا بریزی توی قابلمه. فرق اصلی کتاب‌های آشپزی گذشته از تعداد غذاهایی که فهرست کرده‌اند در پرداختن به جزئیات و ظرافت‌های پخت و پز است و اگر پای جزئیات وسط باشد کتاب مستطاب آشپری نوشته نجف دریابندری جامع‌ترین کتاب آشپزی است که به زبان فارسی نوشته شده. فهرست عناوین بیش از چهل صفحه است شامل فصل‌هایی در مورد انواع نوشیدنی‌های سرد و گرم(چای، قهوه، دوغ، شربت، خوشاب)، شوربا، سالاد، حریره، هلیم، بورانی، سوپ(گرم و سرد)، چلو، خورش، مسما، آبگوشت، خوراک، تاس کباب، کوفته و دلمه، پاستا، پیتزا، سوفله، کباب، کتلت، کوکو، خاگینه، ماهی، مرغ، سیب زمینی، دستور پخت گوشت شکار، انواع دستورات گیاهخواری و خام خواری، دسر و شیرینی، پالوده، مربا، ترشی، شور وسر آخر دو فصل در مورد نان و بیسکویت.
گذشته از انواع غذاهای ایرانی (آن هم با همه ورژن‌ها) دستور پخت غذاهایی از اسپانیا، ایتالیا، انگلستان، ترکیه و کشورهای عربی، چین، ژاپن، هندوستان، فرانسه، روسیه و یونان هم به مناسبت آمده‌اند و انگار این‌ها کافی نبوده بخشی هم دارد به نام غذاهای فراموش شده که شیوه پخت خورشت‌ها و کوکو‌های عصر صفوی را هم آورده(کاری در حد احیای میراث فرهنگی).
بگذریم از مقدمه‌ای طولانی که 90 صفحه از کتاب اختصاص دارد به معرفی مکتب‌های اشپزی و تاریخچه‌اشان (که واقعا خواندنی است)، 20 صفحه در معرفی لوازم آشپزی شامل دیگ و کارد و ملاقه و 150 صفحه در مورد انواع مواد خوراکی با فصل‌هایی در مورد ادویه، گوشت، مرغ، تخم مرغ، ماهی، شیر، تره بار و برنج. (با عکس و تفصیلات برای آن‌هایی که فرق ترخون و جعفری را نمی دانند یا تا به حال کنگر ندیده اند) و شیوه‌های تمیز کردن، خرد کردن، فريز کردن و آرایش مواد غذایی. هزار صفحه بعدی پر است از دستور غذاها که کامل و دقیق است و تا توانسته هر جزئیاتی را شرح داده. به همه اینها اضافه کنید لحن صمیمی و طنز خوشایندی که گاه اینجا و آنجا به چشم می‌خورد و برای نمونه چند تایی‌اش را می‌آورم:
- خوراک ماهیچه برای 3-2 جاهل (ص 995)
- برگرداندن کوکو سبزی: کوکو در تابه دربسته مغز پخت می‌شود و اگر آن را با تابه روی دیس برگردانیم، روی برشته آن بالا خواهد بود و غیر از خداوند که ستارالعیوب است کسی زیر آن را که سرخ نشده نخواهد دید، ولی اگر بخواهید هر دو روی کوکو برشته شود بهترین راه آن است که ...(ص 1340)

2011-01-17T00:21:00.000+03:30

مسافر کوچولو 4

2010-12-31T21:49:00.002+03:30

ديروز براي اولين بار با پسر کوچولو و پدرش سوار مترو شديم و در واگن عمومي روي صندلي نشستيم. واگن شلوغ نبود. روبروي ما پسر جواني حدود بيست و چهار پنج ساله همراه دو زن نشسته بود. پسر کوچولو خوابالود بود، يکي دو باري اين طرف و آن طرف را نگاه کرد و بعد توي بغل پدرش رخوت کرد. نه حرفي زد نه شيرين کاري درآورد اما پسر جوان و همراهانش مرتب به بچه نگاه مي‌کردند و لبخند مي‌زدند. وقتي به ايستگاه مقصد رسيدند از جا بلند شدند، پسر جوان جلو آمد و بدون اين که به من يا پدر بچه نگاهي بکند دستش را جلو آورد و محکم لپ بچه را کشيد و بعد خيلي عادي از قطار بيرون رفت. من و آقاي همسر آنچنان شوکه شديم که هيچ حرکتي نکرديم، فقط با حيرت به هم نگاه کرديم و من تا چند ساعت حرص ‌خوردم که مردک حتي به فکرش هم نرسيد اين از مصاديق کودک آزاري است، بماند که يک ببخشيد يا ماشاء الله هم نگفت.

بیچارگان چند شوهره

2010-12-02T17:49:00.003+03:30

در ده هزارسالي که از شروع عصر کشاورزي مي‌گذرد، چند زني (مردي که همزمان چندين زن را در عقد ازدواج خود دارد) يکي از اشکال رايج ازدواج و از امتيازات صاحبان قدرت، ثروت و حيثيت به شمار مي‌آمده، در جايي که چندزني يکي از مصاديق نظام مردسالاري به حساب مي‌آيد دانشجوي دوره کارشناسي جامعه شناسي ممکن است گمراه شود و گمان کند در برابر آن وجود چندشوهري در تعدادي از جوامع مانند هند، تبت، سريلانکا و ... امتيازي براي زنان بوده در حالي‌که برعکس، چندشوهري بدترين شکل استثمار زنان است.

در اين جوامع به دليل فقر و سختي معيشت، کشتن نوزادان دختر رواج داشته و در نتيجه جمعيت دختران بالغ کمتر از مردان خواهان ازدواج بوده و دور افتادگي جغرافيايي و فقر شديد مانع آن بوده که مردان براي همسرگزيني به نواحي اطراف بروند، در نتيجه دو يا سه برادر با يک زن (گاه چند برادر با چند خواهر) ازدواج مي‌کردند و از خدمات او بهره‌مند مي‌شدند و فرزندان او را (که يا فرزند آنان يا برادرزاده اشان مي‌بوده) به طور مشترک بزرگ مي‌کردند. البته معمولا همه برادران با هم در خانه حضور نداشتند و به نوبت بدون نگراني از خانه و همسر و فرزندان در جستجوي کار روزها از خانه غايب بودند. حالا زن بیچاره را تصور کنید که به جای یک ارباب باید به دو یا سه ارباب شبانه روزی خدمت کند. هنوز در بعضي از نواحي تبت خانواده‌هايي با اين شکل و ترکيب وجود دارد و از جاذبه‌هاي توريستي منطقه است.

گزارش یک تجاوز برنامه ریزی شده

2010-11-19T10:22:00.005+03:30

ساعت 11 روز جمعه و بعد از تعطیلات عید قربان است، تازه از عوارضی تهران- قم گذشته‌ایم و من کمی دمغم چون دیرتر از آن که می‌خواستیم راه افتادیم. آفتاب پهن است و هوا معتدل. پسر کوچولو توی بغلم خوابیده. جاده خلوت است و من بی‌حوصله منظره کنار جاده را نگاه می‌کنم. در فاصله پنجاه متری جاده، بنایی خشتی و مخروبه نگاهم را می‌گیرد، شاید کاروانسرایی بوده. روبرویش یک 206 نوک مدادی توقف کرده و سرنشینانش (چهار مرد جوان با سر و وضع شبیه لات‌های میدان شوش) در حال پیاده شدن هستند. راننده 25 سالی دارد، پیراهنی سفید پوشیده که جلوه سبیل کلفت مشکی‌اش را بیشتر می‌کند، وقتی پیاده می‌شود شلوار مشکی‌اش را بالا می‌کشد و دور و برش را نگاه می‌کند. نگاهم به پشت ماشین می‌رسد. دو پسر جوان‌تر نوجوانی را از ماشین پیاده کرده‌اند و دارند به زور به دنبال خود می‌کشند. پسرک لباس‌های ساده‌ای دارد و با موهای کوتاه تیره و صورتی آفتاب سوخته (ظاهرش شبیه زباله‌گردهاست) دست و پا می‌زند و مقاومت می‌کند. اما یکی از جوان‌ها یقه‌اش را از پشت چنان محکم گرفته که نزدیک است لباس پسرک از تنش بیرون بیاید.
تماشای همه این‌ها فقط چند ثانیه طول می‌کشد، آن‌قدر که ماشینی با سرعت صد کیلومتر از کنارشان بگذرد. ثانیه‌های بیشتری طول می‌کشد تا مغزم آنچه را دیده تحلیل کند و بعد دلم از جا می‌جهد و توی حلقم می‌آید. نفسم که جا می‌آید به آقای همسر می‌گویم که الان پسر نوجوانی را دیدم که چند لات به زور می‌بردند توی خرابه‌ای تا ...آقای همسر سریع ترمز می‌کند اما دو سه کیلومتری دور شده‌ایم و امکان برگشت نیست. تازه یک مرد تنها که زن و بچه‌اش توی ماشینند می‌خواهد چه کند؟ به پلیس 110 زنگ می‌زنم و با جزئیات ماجرا را می‌گویم. نمی‌دانم حرفم را جدی می‌گیرند یا نه؟ توی جاده راه می‌افتیم و خدا را شکر چند کیلومتر جلوتر ماشین پلیس راهنمایی و رانندگی ایستاده، کنارشان ترمز می‌کنیم و من همانطور بچه خواب به بغل نشسته روی صندلی عقب تند تند ماجرا را تعریف می‌کنم و نشانی می‌دهم. افسر راهنمایی و رانندگی از جا می‌پرد و در حال دویدن به طرف ماشین با بی‌سیم حرف می‌زند. ماشین پلیس راه می‌افتد و ما هم به راه خود می‌رویم اما چند ساعتی در جوش و خروشم.
نمی‌دانم حقیقت ماجرا چه بود و چه شد؟ شکی ندارم آنچه دیدم مقدمات بزهکاری بوده. چند لات در بیرون از محدوده شهری و کنار یک خرابه قبل از ظهر یک روز تعطیل برای هواخوری و قلیان چاق کردن نیامده بودند (من که چیزی دستشان ندیدم) و نمی‌توانم جز تجاوز احتمال دیگری بدهم (اگرقصد کتک زدن و ادب کردن بود که توی محله بهتر بود، می‌شد عبرت سایرین). نمی‌دانم پلیس به موقع رسید؟(از پاسگاه کنارعوارضی و فاصله ماشین راهنمایی رانندگی فقط 5 دقیقه راه بود) نکند آدرس را پیدا نکردند؟ نکند کار به درگیری کشیده و پلیس راهنمایی و رانندگی که مسلح نبوده چاقو خورده؟ نکند پسرک را برده بودند تا بکشند؟
به خودم دلخوشی می‌دهم که خواست خدا بوده که در آن لحظه خاص منی که همیشه از دور نگاهم جذب بناهای خشتی می‌شود، در حالی که بچه خواب است و حواسم جمع منظره از آنجا بگذریم (که اگر دو دقیقه زودتر یا دیرتر بود، چیزی نمی‌دیدم) من اتفاقی را دیدم و سعی کردم هر چه می‌توانم انجام دهم اما نمی‌دانم این حرکت کوچک چطور سرنوشت آدم‌هایی را که فقط چند ثانیه دیدم‌شان عوض کرده. همین ندانستن اذیتم می‌کند.

جادوی نام های ناشناخته

2010-11-11T01:05:00.001+03:30

پس از چند سال رمان‌خواني، تغيير نام‌ها در زبان‌هاي مختلف دستم آمده؛ جان (انگليسي)، ژان (فرانسوي) و خوان (اسپانيايي) همان يوحناست. مايک و مايکل (انگليسي)، ميکله (ايتاليايي) و ميگل (اسپانيايي) همان ميکاييل است و الکس (انگليسي)، الکساندر (روسي) و الخاندرو (اسپانيايي) همان اسکندر.

با اين حال هنوز بودند نام‌هايي که طنين خوشايندشان برايم جذبه داشت مثل لويي پاستور، گراهام بل و آن ماري شيمل. يکي از شوک‌هاي زندگيم روزي بود که فهميدم شيمل به معناي قارچ و کَپَک است و پاستور يعني چوپان؛ نام جادويي «لويي پاستور» چيزي است در حد «قلي چوپون» خودمان.

همت عالی یک افسرده سیصد کیلویی

2010-10-09T14:08:00.001+03:30

ايميل فرستادند از يک پسر جوان غربي (آمريکايي؟ بريتانيايي؟ آلماني؟) سيصد کيلويي که از وضع خودش خسته مي شود و در عرض چند؟ ماه ورزش به وزن ايده ال مي رسد و حالا چند کيلو پوست کش آمده برايش ‌مانده و کلي عکس و تفصيلات از چند کيلو پوست آويزان کش آمده باقي‌مانده و بعد عکس‌هاي پس از جراحي زيبايي که اضافات را بريده‌اند و ريختند دور و خط‌هاي بلند جاي زخم (انگار زخم شمشير). حالا کاري به راست و دروغش ندارم.

عده‌ايي به عکس‌هاي دل‌آشوب کيلو کيلو پوست آويزان نگاه مي‌کنند (وا پوست آدم اینقدر کش میاد؟) کساني که دورانديش‌ترند به همت عالي جواني که با ورزش خودش را لاغر کرده، (یعنی روزی چند ساعت ورزش کرده؟) اما من بيشتر کنجکاوم که چه شده که به آن موقعيت مهيب رسيده؟ چه جور مريضي يا افسردگي باعث شده جواني به آن اضافه وزن برسد و بعد خانواده‌اش چي؟ سعي نکردند متوقفش کنند؟ کمکش کنند؟ چه بهانه‌اي داشتند براي اين به حال خود رهاکردنش؟ دوستانش چطور؟ اصلا دوستي داشته؟

دلیل جنگ

2010-09-27T19:32:00.002+03:30

«تمام جنگ‌ها مقدسند، البته براي آن‌ها که مي‌جنگند. اگر مردمي که جنگ را شروع مي‌کنند، آن را مقدس نپندارند، کدام احمق ممکن است جنگ را بپذيرد؟ ... اما مردم کمي اين را تشخيص ‌مي‌دهند، چون گوش‌هاي همه پر از صداي بوق و طبل و کلمات زيباي سخنرانان پشت جبهه است. گاه شعار جنگ «نجات مقبره مسيح از دست کفار» است، گاه «سرنگون باد سلطه پاپ» و گاه «آزادي» و يا «پنبه، بردگي و حقوق ايالتي» (رمان برباد رفته، مارگارت ميچل، ترجمه شبنم کيان، نشر پانوس، ص 261)

بیان هنری سنگسار

2010-09-12T18:28:00.003+04:30

رمان فرانسوي خانواده تيبو را مي خوانم که يکي از برجسته‌ترين رمان‌هاي قرن بيستم است و کل رمان بهانه ایی است برای وقايع نگاري تابستان 1914 و شرايطي که به جنگ جهانی اول منجر شد، اما يک جايي يکي از شخصيت‌هاي فرعي، عکس‌هايش از آفريقا را نشان مي‌دهد و مي رسد به عکسي از سنگسار که حکایتش برايم تکان دهنده بود و عينا مي‌آورمش:
« اينجا اين توده سنگ. زير اين سنگ‌ها يک زن هست. سنگسارش کرده‌اند! وحشتناک است. يک زن بدبخت را در نظر بگير که شوهرش سه سال است بي دليل ولش کرده و رفته و هيچ خبري ازش نيست. زن خيال مي‌کند او مرده است و دوباره شوهر مي‌کند. دو سال بعد از ازدواج، شوهر اول برمي‌گردد. داشتن دو شوهر، در ميان اين قبايل، جنايت نابخشودني است. آن وقت زن را سنگسار مي کنند. هيرش مرا به زور با خودش به تماشا برد. اما من فرار کردم و پانصد متر دورتر ايستادم. صبح آن روز، زن بدبخت را ديده بودم که توي دهکده روي زمين مي‌کشيدند و مي‌بردنش.
کم مانده بود بيهوش شوم. اما او رفت و در صف اول ايستاد و همه چيز را تماشا کرد... گوش کن: گمانم يک سوراخ، يک گودال خيلي عميق کنده بودند و بعد زن را آوردند خودش به پاي خودش، بدون اين که يک کلمه بگويد، رفت و آن تو دراز کشيد. باورت مي شود؟ او هيچ چيز نمي‌گفت، ولي جمعيت نعره مي‌کشيد. با اين که دور بودم، صداي آن‌ها را مي شنيدم که فرياد «مهدورالدم» مي‌کشيدند... ملا شروع کرد. بعد از اين که حکم را با صداي بلند خواند خودش اول دست به سنگ برد: يک قلوه سنگ بزرگ برداشت و با همه زورش پرت کرد توي سوراخ. هيرش برايم تعريف کرد که زن جيغ نکشيد. ولي جمعيت از جا کنده شد. قبلا يک پشته سنگ آنجا آماده کرده بودند. همه از آن برداشتند و پرتاب مي‌کردند. هيرش قسم خورد که خودش سنگ نينداخته است. وقتي گودال پر شد و همان‌طور که مي‌بيني از کف زمين بالاتر آمد، مردم ريختند و روي سنگ‌ها پا کوبيدند و نعره کشيدند و بعد همه رفتند. هيرش مجبورم کرد که برگردم و اين عکس را بگيرم، چون دوربين دست من بود. ناچار همراهش رفتم... ببين همين قدر که فکرش را مي کنم قلبم از جا کنده مي شود. زن آن زير بود... مرده، ولي شايد هم که...» (خانواده تيبو، روژه مارتن دوگار، ترجمه ابوالحسن نجفي، تهران: نيلوفر، 1368، ص 520 و 519)
حاشیه: سالهاست که بسیاری در رد سنگسار می‌گویند و می‌نویسند ولی چند بار این مخالفت‌ها شکل بیان هنری پیدا کرده و در داستان با فیلمی به تصویر کشیده شده؟ از نمونه‌هایش در داستان فارسی چیزی به ذهنم نرسید، در فیلم‌ها هم فقط دو صحنه یادم هست یکی کابوس هانیه توسلی از سنگسار مادرش در فیلم «شام آخر» که زیادی تئاتری بود و دیگری در فیلم «قدمگاه» که نامی از سنگسار نمیآید و تنها چند صحنه‌ فلاش بک دارد از ضرب و شتم زنی بیوه و حامله توسط زنهای دیگر که به زایمان زودرس و مرگ زن می‌انجامد.

مسافر کوچولو 3

2010-08-31T18:14:00.002+04:30

هر بار که به مقصد قم سوار اتوبوس بين شهري مي شوم، والديني را مي بينم که براي بچه چهار پنج ساله‌اشان صندلي جداگانه نمي‌گيرند و لابد پيش خود حساب مي‌کنند که دو ساعت که بيشتر نيست، بچه را روي پايمان مي‌گذاريم، چرا کرايه اضافه؟ تازه دردسر جدا نشستن هم هست و ... نتيجه اين که بچه بيچاره آن قدر کنار صندلي اين پا و آن پا مي‌کند که اتوبوس از عوارضي مي‌گذرد و بچه خوابش مي‌گيرد، اينجاست که پدر و مادر بچه را روي زانوانشان پهن مي‌کنند که مثلا بچه راحت بخوابد. از همه بدتر يک‌بار شاهد بودم که مادري توي راهروي بين صندلي‌ها روزنامه پهن کرد و پسر شش هفت ساله‌اش را همان‌جا خواباند. سه چهار باري مسافري بلند شد تا براي نمي دانم چه کاري، به جلوي اتوبوس برود و برگردد، و با ژيمناستيک بازي از روي بچه رد مي‌شد و جالب اين که هيچ‌کس به مادر بچه اعتراض نکرد.

شوهر دختر خاله

2010-06-16T19:32:00.002+04:30

دخترخاله قشنگ بود، چشم و ابرو مشکي، سفيد و تپل. دنبال درس خواندن نبود، به ضرب و زور ديپلم گرفت و نشست توي خانه. بيست سالش نبود که ازدواج کرد. شوهرش چند سالي از او بزرگتر بود، جوان متيني بود اهل کار و زندگي و از خانواده‌اي بسيار محترم. هر دو مذهبي و آرام و صبور. زندگيشان پر از محبت و تفاهم بود. بعد از چند سال بچه‌ها هم آمدند: دو پسر و يک دختر. زندگيشان هم رونق گرفت. با پس انداز حقوق مرد زمين خريدند و با ارثيه زن خانه کوچکي ساختند و باغي خارج شهر.
به چشم من و همه فاميل زندگي دخترخاله بي نقص بود تا وقتي که آمد پيشم و درددل کرد: چند سال پيش حس کرده بود که حواس مردش پرت است، که سرد شده، يک روز که مرد جواب موبايلش را نمي‌داده به دلش برات شده، بچه‌ها را برداشته و با آژانس رفته دم باغ و خلوت شوهرش را با زن ديگري به هم زده، مرد فقط گفته صيغه‌ام است، کار خلاف شرع که نکردم.
حالا بعد از دو سه سال باز حواس مردش پرت شده و آمده بود از من مشاوره مي‌خواست و من ماندم که چه بگويم؛ بگويم راست مي‌گويد خلاف شرع که نکرده، همه مردها همينطورند فقط يک رابطه گذرا بوده، جديش نگير.(يعني مهم نيست عشق و علاقه‌ايي که بهش خيانت شده؟) بگويم، حتما يک ايرادي از تو و زندگي زناشوييتان بوده که رفته جاي ديگر، بهش بيشتر محبت کن.(يعني قرار است تاوان خيانت، دريافت محبت بيشتر باشد؟ تازه مگر تا به حال چه کم گذاشته؟) بگويم جنجال راه بنداز و آبرويش را توي فاميل ببر(بشوند دستمايه غيبت اين و آن، چه حاصلي دارد؟) بگويم مهريه‌ات را اجرا بگذار (مهريه را هم گرفت، همين حرمت بينشان هم بريزد، مگر مي‌تواند با سه بچه طلاق بگيرد؟ طلاق هم گرفت، بعدش چه کند؟) بگويم حالا که او خيانت کرده تو هم خودت را با مرد ديگري مشغول کن.(استغفرالله)
حقيقتش ماندم چه بگويم، مي‌خواستم بپرسم آن خانم‌هاي نماينده مجلس که به بحث ازدواج موقت راي مثبت دادند، چه جوابی مي‌دادند؟

هامون

2010-06-16T19:29:00.003+04:30

سعيد عقيقي به خاطر نقد فيلم‌هاي وزين و صراحت لهجه تند و تيزش شهرتي دارد، من کم از او خوانده بودم تا شماره خردادماه مهرنامه که مصاحبه‌ايي دارد درباره ايدئولوژي در سينما. حرف‌هاي بي‌رودروايسي‌اش در مورد فيلم هامون آنچنان لذتي به من داد که نشستم اين تکه را تايپ کردم تا شما هم محظوظ شويد:

- «هامون» چه طور؟ ظاهرا اين فيلم را هم يکي از فيلم‌هاي ايدئولوژيک مي‌دانند...
يکي از کتاب‌هايي که هامون به مهشيد مي‌دهد تا بخواند، آسيا در برابر غرب شايگان است. من از نتايج خطرناک و فاشيستي اين مشرب فکري عقب مانده‌ي آل احمد و فرديدي و شايگاني دهه‌ي1340 دلخورم که برخلاف جريان پيشرو قصه نويسي در آن سال راه افتاد. تئوري ها روز به روز لاغرتر و عقب مانده‌تر شد و از دلش کتابي مثل «آسيا در برابر غرب» درآمد که به نظرم کتاب بسيار مبتذلي است. صحنه‌ي بسيار مشهوري در «هامون» هست که طرفداران فيلم، معمولا با هيجان از آن حرف مي‌زنند؛ آن تکه‌اي که رييس هامون بهش مي‌گويد که «دست از اين بدويت تاريخي کپک‌زده‌ات بردار بدبخت! ببين ژاپن دارد کجا مي‌رود، تايوان دارد کجا مي‌رود، کره دارد کجا مي‌رود ؟» حالا تفکر روشنفکر ما را ببينيد که در جواب مي گويد:«به چي رسيده‌اند؟ مثل يه مشت سوسک مورچه توي مرداب تکنيک دست و پا مي‌زنند. پس معنويت چي شد بدبخت؟ به سر عشق چي آمد؟...» بعد هم تصوير همکارش را مي‌بيند که با لباس دوره‌ي اسلامي مي‌آيد و با شمشير گردن رييس هوادار محصولات ژاپني را مي‌زند! اين همان حرف «شايگان» است و به نظرم بزرگترين خنجري است که در پشت تفکر ايراني فرو رفته؛ چه به لحاظ هنرمند بودنش و چه به لحاظ مشرب فکري‌اش. يعني معنويت فقط در اينجا ريخته و ژاپن و کره فقط ماشين توليد مي‌کنند؟ ما هم که اصلا اينها را نمي‌خريم نه؟! عشق و معنويت دقيقا چيست که فقط در ايران به وفور وجود دارد و باقي دنيا مثل اقوام بيابانگرد در قحطي‌اش به سرمي‌برند؟ همه‌ي اينها از کتاب ارتجاعي‌اي مثل «غربزدگي»، «در خدمت و خيانت روشنفکران» و «آسيا در برابر غرب» مي‌آيد؛ يک معجون بدمزه از دلالان ايدئولوژي سارتري با طعم معنويت. اين جوري‌ست که معنويت تبديل مي‌شود به عنصري غيرقابل توضيح و متافيزيکي؛ يک امر ماقبل دکارتي. احتمالا خيلي‌ها با ديدن اين صحنه‌ي هامون همان لذتي را برده‌اند که "قيصر" از کشتن برادران آق منگل برد!
متوجه نيستيد که اين تلقي عقب مانده چه کلاه تاريخي غريبي سرشان گذاشته است. حالا که در اين سن و سال اين صحنه را مي‌بينم، به حال متفکر و اين تفکر تاسف مي‌خورم. شما کارخانه‌ي اتومبيل‌سازي را جلو ديوان شمس تبريزي قرار نمي‌دهيد که آخرش مولوي سه بر صفر برنده‌ي اين بازي باشد! اين مقايسه خنده‌داري است که فقط ممکن است از ذهن يک دلال فکر جهاني سومي بگذرد! عقده‌ي حقارتي که او با خودش مي‌کشد سبب مي‌شود چه در توليد فکر و چه در توليد صنعت، تبديل شود به مونتاژکار نادرست افکار ديگران. در زندگي واقعي دارد همه چيز غرب را مصرف مي‌کند و هر وقت گير کند سري به غرب مي‌زند تا به لحاظ مشرب فکري تجديد قوا کند و باز بتواند براي اهل مملکت خودش قدرت‌نمايي کند؛ اما در ذهنش نقشه‌ي نابودي غرب را مي‌کشد و امپراتوري عظيم مشرق زمين را رهبري مي‌کند! همزمان گرايش‌هاي مارکسيستي و اسلامي را به هم وصل مي‌کند و به جاي آن‌که متوجه ريشه‌هاي بحران فرهنگي در کشور خودش باشد، نقش دايي جان ناپلئون را بازي مي‌کندو در دنياي حقير خودش نتايج ضدامپرياليستي مي‌گيرد. اما تاوان اين طرز فکر را نسل‌هاي بعدي داده‌اند و مي‌دهند.
احتمالا هيچ کدام از ما وقتي براي اولين بار «هامون» را ديده‌ايم متوجه اين نکته‌ها نشده‌ايم. فيلمي مثل «هامون» به يک نيروي معنوي غيرقابل توضيح مثل علي عابديني نياز دارد تا شخصيت اصلي فيلم را از آب بيرون بکشد. جالب است که فيلم همه چيز «هشت و نيم» (فدريکو فليني) را مي‌گيرد، جز ايدئولوژي و استراتژي فيلم‌سازيش! فکر مي‌کند اين يک ظرف است و براي همين تفکرات امثال فرويد و «شايگان» را با بيل سنت و ضديت با دنياي جديد مي‌ريزد توي فيلم. تماشاگر ايراني اين شخصيت را دوست دارد چون عرفان سطحي و عقب مانده‌اي که در آن ديده مي‌شود که باب دندانش است. خشونت و انتقام‌جويي در فيلم مي‌بيند که با روان‌شناسي‌اش همخوان است. وقتي هامون داد مي‌زند:«اين زن سهم و حق و عشق منه!» ضربان قلب بيننده هم تندتر مي‌زند چون هامون دارد کلمه عشق را که بيننده ما سال‌ها قايم کردنش را ياد گرفته، روي پرده هوار مي‌کشد! کاري هم ندارد که کابوس‌هايش شبيه «گوئيدوي» هشت و نيم فليني است و انتقام گرفتنش شبيه «هرتسوگ» سال بلو. در رمان سال بلو هم آن آدم با تفنگ مي‌رود مي‌نشيند روبروي پنجره خانه‌ي زنش. هرکدام از اين‌ها از جايي مي‌آيد و در نتيجه تفکر کار کاملا التقاطي است، من اوايل که هامون را ديدم، گمانم اين بود که براي گرفتن پروانه نمايش است که ناگهان «علي عابديني»ي از راه مي‌رسد و او را از آب مي‌گيرد. اما الان فکر مي‌کنم واقعا اين تفکرات التقاطي در ميان آدم‌هاي کتاب خوانده جامعه استبدادزده ما ريشه‌دارتر از اين حرف‌هاست.

پي‌نوشت: معذرت که نتوانستم جلوي خودم را بگيرم و چند جمله را برجسته نکنم و مي‌ماند اين که اضافه کنم تمام مدتي که فيلم هامون را مي‌ديدم متعجب بودم اين آقا که ادعاي روشنفکريش مي‌شود چرا نمي‌تواند زني را که ديگر دوستش ندارد بدون خشونت و کينه‌کشي رها کند و چرا کارگردان اين تناقض مردسالاري سنتي با همه آموزهاي روشنفکري را درنمي‌آورد و گير داده است به آشفتگي‌هاي ميان مدرنيته تکنيکي و سنت عارف مسلکانه؟

گور به گور

2010-04-11T02:43:00.002+04:30

ويليام فاکنر سال 1879در جنوب آمريکا به دنيا آمد و تقريبا همه عمرش را در آن‌جا گذراند. زمينه داستان‌هاي او نيز جنوب آمريکاست و شخصيت‌هاي آثارش اشراف، دهاتي‌ها و سياهپوستانند. فاکنر در داستانهايش به توصيف روابط نژادي، سادگي انسان روستايي و دلمشغولي هاي اخلاقي چون شجاعت، شرافت و رحم و مروت مي پردازد.
خواندن داستان‌هاي فاکنر راحت نيست اما براي کساني که بيست سي صفحه اول داستان‌هايش را تحمل کنند تا با دنياي شگفت و پرآشوب داستان آشنا شوند، روايت فوق العاد‌ه‌اي پيدا مي‌کنند. وقتي کتاب به پايان مي‌رسد اين احساس غريب با آدم مي‌ماند که چيز جديدي از دنياي آدم‌ها کشف کرده است.
رمان «گور به گور» را ساده ترين رمان فاکنر دانسته‌اند و مجموعه‌اي است از روايت آدم‌هاي مختلف از يک اتفاق. مادر خانواده‌اي روستايي در بستر مرگ است و وصيت مي‌کند جسدش را به زادگاهش بازگردانند. راهي طولاني که با وجود باران و سيل تبديل به سفري توان‌فرسا مي‌شود و مجالي است تا آدم‌هاي درگير ماجرا منش و ذات خود را آشکار کنند و سرنوشتشان عوض شود. تعدادي از اين آدم‌ها را به طور گذرا مي‌بينيم اما نويسنده در همان چند صفحه چنان توصيفي به دست مي‌دهد که ماندگار مي‌شوند. شخصا از بخش‌هاي ويتفيلد واعظ و ادي بيشتر خوشم آمد و جمله محبوب من در اين رمان از زبان ادي است که : «يک روز داشتم با کورا صحبت مي‌کردم. کورا براي من دعا کرد، چون خيال مي‌کرد من گناه رو نمي‌بينم، مي‌خواست من هم زانو بزنم دعا کنم، چون آدم‌هايي که گناه به نظرشون فقط چند کلمه است، رستگاري هم به نظرشون فقط چند کلمه است.» (گور به گور، فاکنر، ترجمه نجف دريابندري، تهران، نشر چشمه 1383، ص 207)

عبور از خیابان

2010-04-08T07:32:00.003+04:30

ساعت 7 شب تقاطع خیابان کارگر و فاطمی، کنار خط عابر ایستاده ام و منتظرم تا چراغ قرمز شود، ماشین ها توقف کنند و عبور کنم. از روبرو مرد و زن جوانی می آیند . مرد دست دختر شش هفت ساله ایی را گرفته و با خشونت می کشد تا با سرعت بیشتری از جلوی ماشین ها رد شوند، دخترک ناراحت است و مرد غر میزند، متعجبم از این خشونت بیدلیل، چون فقط کافی بود چند ثانیه صبر کنند تا چراغ عابر سبز شود. به ما که میرسند چراغ عابر سبز است و حالا نوبت ماست که از خیابان بگذریم، همپای من زن و مرد جوان دیگری هستند با دختری شش هفت ساله، پدر دختر را بغل کرده و دخترک ناراحت است که منو بگذار زمین و پدر توضیح میدهد که اینجا خیابان و خطرناکه. اون طرف که برسیم میگذارمت زمین.
از این تفاوتها دلگیر می شوم.

مته چاره ناپذیر

2010-04-08T07:30:00.002+04:30

روي يونيت دندان‌پزشکي و زير لرزش مته‌ايي که با همه استخوان‌هاي جمجمه حسش مي‌کني، فقير و غني، سوپراستار و زن خانه‌دار، وزير و عمله با هم برابرند.

همکلاسی

2010-04-08T07:29:00.001+04:30

در يک محله با فاصله چند خانه از هم زندگي مي‌کرديم. سال پنجم دبستان همکلاسي بوديم، من شاگرد زرنگ کلاس بودم و او سال دومش بود که توي اين کلاس مانده بود. دختر آرام و قشنگي بود. کاري به کار هم نداشتيم؛ در حد چند سلام و عليک. سال بعد من به مدرسه راهنمايي رفتم، او و دو نفر ديگر ترک تحصيل کردند و شدند دختر خونه. دبيرستان بودم که شنيدم شوهر کرده و بعد هم بچه. من که آمدم تهران و دانشگاه ديگر نديدمش، دو سال پيش اتفاقي ديدمش، هنوز خوشگل بود و جوان، دختر نازي هم کنارش بود که اول فکر کردم خواهرش است و بعد که فهميدم دخترش است، دهانم از تعجب باز ماند. تعطيلات عيد با پسر کوچولو رفتم خانه پدري و توي حرف و حديث از همسايه‌ها شنيدم، داماد گرفته. به فکرم قبل از چهل سالگي بچه دوم را هم بياورم، وقتي که همکلاسي قديمي‌ام لابد مشغول نوه‌داري است. مانده‌ام که چرا اين‌قدر راه زندگي‌مان با هم فرق داشت.

آخر سالی

2010-03-17T14:54:00.001+03:30

سال 88 مهمترين سال زندگي من بود. همان‌طور که حوادث پس از انتخابات رياست جمهوري يک جور نقطه عطف براي جمهوري اسلامي بود و تناقضات ذاتي آن را براي عموم آشکار کرد، در زندگي شخصي‌ام مهمترين تصميم زندگي‌ام را گرفتم و مادر شدم. تاکيد مي‌کنم مهمترين تصميم؛ انتخاب همسر يا انتخاب رشته تحصيلي هم اتفاق‌هاي مهم زندگي‌اند چون مسير زندگي را تغيير مي‌دهند اما يقين دارم بچه‌دارشدن نقطه عطف زندگي يک زن است چون لحظه‌اي است که بقيه عمر آدم را عوض مي‌کند. مي‌شود از آدمي که باهاش خوشبخت نيستي طلاق بگيري يا رشته تحصيلي يا کارت را عوض کني و البته هزينه‌هاي مادي و عاطفي‌اش را کم و بيش بپردازي و يک‌جورهايي برگردي سرخط؛ اما از مادري نمي‌شود استعفا کرد. زنجيري است که تا آخر عمر به گردن آدم است. با همه اين تفاصيل تصميم گرفتم بچه‌دار شوم فکر کردم تجربه مادري با همه سختي‌اش يک‌جورهايي باعث مي‌شود آدم بهتري شوم و تنبلي و بي‌حوصلگي و خودخواهي‌هاي کوچکم را به خاطر موجودي که مسئولش هستم کنار بگذارم.
اين شد که ايام نوروز را با حالت تهوع وحشتناکي گذراندم که تا اواخر ارديبهشت ادامه پيدا کرد و خردادماه تازه داشتم به شرايط بارداري عادت مي‌کردم که کمردرد و پادرد شروع شد آنقدر که مجبور شدم از کار استعفا دهم و خانه‌نشين شوم. روزهاي کشدار تابستان را به تماشاي لاست و خواندن کتاب گذراندم و ذوق پسرکي که روزي چند بار لگد مي زد و خودش را يادآوري مي‌کرد انگار مي‌شد ناديده گرفتش. تا پاييز که حسابي سنگين شدم با خستگي روزانه و بدخوابي شبانه.
آبان ماه پس از چند ساعت درد وحشتناک که چهار ستون بدنم را لرزاند پسرم به دنيا آمد و بعد هفته‌هاي کم‌خوابي که دو ساعت به دو ساعت بايد به ضعيف‌ترين موجودي که در زندگي ديده بودم شير مي‌دادم و تر و خشکش مي‌کردم درحالي‌که بدنم هنوز از بارداري و زايمان کوفته بود.
روزها گذشتند و پسر کوچولو هر روز بزرگ‌تر و دوست‌داشتني‌تر شد تا اين روزها که هر شب خوشحالم که مي‌توانم پنج، شش ساعتي يکسره بخوابم. البته گول نمي‌خورم، مي‌دانم به زودي دردسردندان در آوردن و غذا دادن است و تابستان تمرين راه رفتن مي‌کند و توجه دائمي من را خواهد خواست و بعدترها از شير گرفتن و از پوشک گرفتن و ...
اما اين روزها پسرکم را بغل مي‌کنم و صورت شيرنش را مي‌بوسم و از اين‌که هنوز چند ساعتي براي خودم دارم که فيلم ببينم و کتاب بخوانم، شادم.

مادران نالایق

2010-02-21T15:07:00.002+03:30

اين هفته دو مورد جداگانه را شنيدم که مادراني معتاد فرزندانشان را فروختند، (يکي از آنها پسرکي پنج ساله، مجبور به گدايي شده و از رئيسش تا حد مرگ کتک خورده بود) در هر دو مورد تلاش بهزيستي براي اثبات بدسرپرستي مادران در دادگاه بي‌نتيجه مانده و بار ديگر بچه‌ها به مادرانشان بازگردانده شدند. مملکتي است که داريم؟!

استخوانهای دوست داشتنی

2010-01-30T06:08:00.002+03:30

رمان «استخوان‌هاي دوست‌داشتني» داستان متوسطي است که همه ارزشش را از ايده جذابش دارد؛ در عالم برزخ روح دختري نوجوان براي ما روايت مي‌کند چطور به دست مرد همسايه که يک قاتل زنجيره‌ايي است کشته شده و حالا خانواده‌اش چطور با فقدان او کنار مي‌آيند.
حالا چنين داستان ملودرامي را پيتر جکسون تبديل به فيلم کرده و انصافا فيلم بهتر از کتاب از کار درآمده. روايت قتل از منظر دختر و اين که روحش از کالبدش خارج شده و لحظه‌ايي که درک مي‌کند مرده است، يکي از بهترين سکانس‌هاست که فوق‌العاده تاثيرگذار درآمده بي آن‌که خشونت قتل يا سلاخي و خون و جسد را نمايش دهد.
سکانسي که دختر جسد ساير قربانيان قاتلش را مي‌بيند نيز بهترين شکل بيان سينمايي چند خطي است که رمان به اين موضوع پرداخته و از همه بهتر اين‌که فيلمنامه‌ خيانت مادر به عنوان بخشي از آشفتگي مرگ دخترش را حذف کرده‌ و رابطه رمانتيک خواهر را به خلاصه‌ترين شکل نشان داده‌اند.
بقيه‌اش جلوه‌هاي ويژه در نمايش مناظر تکان دهنده از عالم برزخ است که در صحنه شکستن بطري‌هاي قايق‌هاي بادباني تکان‌دهنده است. در کل فيلمي خوش ساختی درباره مرگ و اندوه است که ارزش ديدن دارد.

افسوس

2010-01-26T00:35:00.001+03:30

ناراحت‌کننده‌ترين وجه ازدواج کردن و بچه دار شدن در دهه چهارم زندگي اين است که شانس ديدن بزرگ شدن و ازدواج نوه‌هايت را از دست مي‌دهي.

در ستایش تجرد

2010-01-10T20:04:00.003+03:30

مجموعه داستان «مرغ عشق‌هاي همسايه روبه رويي» نوشته خانوم نوبخت برش کوتاهي از زندگي آدم‌هاي مختلف بخصوص زنان است. در مورد گذشته شخصيت‌ها و افکار و احساساتشان چيز کمي مي‌دانيم فقط از ميان کلمات پراکنده درمي‌يابيم که بيشتر آنها خسته و غمگين‌اند. سن، تحصيلات، شرايط خانوادگي و سبک زندگي‌شان تفاوتي ايجاد نمي‌کند؛ حقيقت اين است که در تمام 16 داستان کوتاه اين مجموعه کسي خشنود و راضي نيست؛ چه زنان خانه‌داري که هم و غم‌شان پخت و پز و رفت و روب و بزرگ کردن بچه‌هاست تا آنجا که هرگز نخنديده‌اند، چه زنان تحصيل کرده‌ايي که با وجود دوران خوشي که قبل از ازدواج با دوستانشان داشتند حالا گرفتار شوهران خودخواهند. حتي کساني که از شوهرانشان جدا شده‌اند يا آن‌ها را از دست داده‌اند حالا يا از تنهايي رنج مي‌برند يا گرفتار کار فرساينده براي گذران زندگي هستند. گويا تنها حضور کودکان و احساسات مادرانه‌ايي که برمي‌انگيزند اين زندگي اندوهبار را اندکي شاد مي‌کند اگر مانند داستان «مرغ عشق‌هاي همسايه روبه رويي» از دست دادن آن‌ها به خاطر طلاق، خود غم بزرگتري نسازد.

نويسنده در مورد ناکامي زندگي زناشويي شخصيت‌ها به ندرت اشاره‌ايي مي‌کند مانند داستان «غبار» که زني با چمداني از خاطرات و آلبوم ها به خانه پدري برگشته است. او حاضر است در شيرواني زندگي کند اما برنگردد. درون‌مايه داستان‌ها به شکلي است که خواننده بايد با تخيل خود بخشي ديگر از داستان را بسازد. اين ايجازگويي تا به آنجا پيش مي‌رودکه گاه طرح‌هاي داستاني را مبهم مي‌کند مانند داستان «ماه و مادر» که اشاره ايي مبهم دارد به کودکي نامشروع و خيانت.

در اين مجموعه داستان، عشق نيز تنها سرابي است، کم نيستند زناني که از تبعات عشق زخم خورده‌اند، چه کساني که با مرد آرزوهايشان ازدواج کردند و حالا پشيمانند و چه دختري که خواستگار ناکامش با پاشيدن اسيد از او انتقام گرفته. حتي مردهاي اين مجموعه داستان نيز خوشبخت نيستند چه جوانکي که گرفتار عشق کودکانه‌ و بي‌پايه‌ايي شده و چه آقاي »ت« که در طول سال‌ها و زندگيي کسالت‌بار از همسر بيمارش پرستاري مي‌کند. مجموعه اين روايت‌ها خواننده را به آنجا مي‌رساند که گويا اين کتاب در ستايش تجرد نگاشته شده.

زمستان 88

2010-01-10T20:03:00.004+03:30

خب البته قابل انتظار است که وقتی در اردیبهشت لباس گرم می پوشیدیم حالا در دی ماه زیر آفتاب سرظهر گرممان شود. ولی عجیب زمستان بی مزه ایی است.

بزه دیدگان تقصیرکار

2009-12-14T13:55:00.006+03:30

«مقوله‌هاي معيني از جرايم وجود دارند که در آن‌ها غالبا مردان متجاوز و مهاجم و زنان قرباني جرم‌اند. خشونت خانگي، آزار و اذيت جنسي و تجاوز به عنف جرايمي هستند که در آن مردان از قدرت برتر اجتماعي يا جسماني خود عليه زنان استفاده مي‌کنند. حتي امروز هم پيگرد قانوني جرايمي که عليه زنان صورت مي‌گيرد به سرعت و سهولت ساير جرايم نيست.
بنا به دلايل متعددي ممکن است زني تصميم بگيرد وقوع خشونت جنسي عليه خويش را به پليس گزارش نکند. اکثر زناني که مورد تجاوز قرار مي‌گيرند يا مي‌خواهند اين حادثه را از ياد ببرند يا نمي‌خواهند گرفتار رشته‌اي از معاينه‌هاي پزشکي تحقير آميز، بازجويي‌هاي پليس و استنطاق‌‌هاي مفصل در جلسه‌هاي محاکمه شوند. اين فرايند قانوني اغلب بسيار طولاني و دلسردکننده است... اثبات وقوع کامل تجاوز به عنف، هويت تجاوزگر و اين‌که عمل موردنظر بدون رضايت زن انجام گرفته همه بايد محرز شود. ممکن است زن حس کند اين او است که به محاکمه کشيده شده، مخصوصا اگر تاريخچه روابط جنسي او به طور علني مورد بررسي قرار گيرد؛ که غالبا چنين است.
طي چند سال اخير، گروه‌هاي زنان فشار زيادي براي تغيير طرز تفکر حقوقي و عمومي درباره تجاوز وارد آورده‌اند. واضح است که تجاوز عمدتا نتيجه ميل جنسي مهارناپذير نيست بلکه ارتباط مستقيمي با پيوند ميان مردانگي و قدرت، سلطه و نيرومندي دارد. فمينيست‌ها خاطرنشان کرده‌اند که نحوه درک خشونت ماهيتي به غايت جنسيتي دارد و تحت تاثير تصورات «عقل سليمي» درباره خطر و مسئوليت‌پذيري است. از آن‌جا که عموما چنين تصور مي‌شود که زنان کمتر مي‌توانند در برابر حمله‌هاي خشونت‌آميز از خويش دفاع کنند، عقل سليم حکم مي‌کند که آنها بايد رفتار خودشان را اصلاح کنند تا خطر قرباني شدن به دست خشونت را کاهش دهند. براي مثال، زنان نه فقط بايد شب‌ها از تنها قدم زدن در محله‌هاي ناامن پرهيز کنند، بلکه بايد دقت کنند که لباس تحريک کننده نپوشند يا به شيوه‌اي رفتار نکنند که امکان سوء‌تعبير وجود داشته باشد. زناني که در اين زمينه کوتاهي کنند ممکن است متهم شوند که «دنبال دردسر مي‌گردند». در يک جلسه دادگاه، به هنگام قضاوت درباره عمل خشونت آميز مجرم، ممکن است رفتار اين زنان به عنوان يک عامل تحريک کننده به حساب آيد.‌» (منبع: جامعه شناسي، آنتوني گيدنز با همکاري کارن بردسال، ترجمه حسن چاووشيان، تهران، نشر ني، 1386، ص 333-331)

حاشيه: به بهانه حوادث اخير در لواسان و ورامين، بحث گسترش ناامني و خطر تجاوز به عنف که زنان قربانيان اصلي آنند مطرح شده و طبق معمول مسئولان نيروي انتظامي و قوه قضاييه از تشديد مجازات مجرمين سخن مي‌گويند اما حقيقت آن است که دقيقا به همان دلايلي که گيدنز در مورد کشورهاي توسعه يافته مطرح مي‌کند و در کشورهايي بافرهنگ سنتي مانند ايران حادتر است، پيگيري اين جرايم معضل پيچيده‌ايي است؛ و بالا بودن احتمال گير افتادن مجرم و اثبات جرم، بسيار مهم‌تر از وجود مجازات‌ سنگين است. متاسفانه در مقوله جرايم عليه زنان، اثبات جرم سخت‌ترين بخش کار است چون از يک طرف پيگيري شکايت به پليس مشکل است، زن بايد در کلانتري که فضايي مردانه دارد حاضر شود و در اکثر مواقع در برابر مردان بيگانه‌ جزئيات حادثه‌ايي را بيان کند که برايش ناراحت‌کننده است و به سوالاتي پاسخ دهد که گاه شرم‌آورند. همين روال در پزشکي قانوني و دادگاه هم ادامه دارد. از سوي ديگر پيش‌داوري‌هاي فرهنگ سنتي است که براساس آن زناني که مورد تجاوز قرار گرفتند به نوعي مقصر شناخته مي‌شوند چون بي‌احتياطي کرده‌اند و خود را در معرض خطر قرار داده‌اند يا به دليل لباس نامناسب رفتاري تحريک کننده داشتند. لابد برنامه تلويزيوني را که سال گذشته در راستاي توجيح طرح امنيت اجتماعي و مبارزه با پوشش نامناسب زنان پخش شد به خاطر داريد که مسئول نيروي انتظامي و فرد متجاوز هر دو لباس نامناسب قرباني را تحريک کننده و زن را مقصر دانستند. در برنامه تلويزيوني آژير شاهد بوديم که قاضي دادگاه شکايت دختري را مبني بر اين‌که دوست پسرش او را به خانه خالي کشانده و همراه با جوان ديگري به او تجاوز کرده‌اند نپذيرفت و استدلال کرد که چون دختر با ميل خود به آن خانه رفته نمي‌توان گفت رفتار جنسي موردنظر بدون رضايت او انجام شده!

در کنار همه اين‌ها رفتارهاي اطرافيان قرباني هم هست که با زن به عنوان فرد بي‌آبرو شده و مطرود برخورد مي‌کنند، به همين دليل اکثر قربانيان ترجيح مي‌دهند که سکوت کنند. سال گذشته دندانپزشکي دستگير شد که به بيش از 60 بيمار زن تجاوز کرده بود و دقيقا با شکايت شصت و چهارمين زن گير افتاد. قربانيان قبلي ترجيح داده بودند اين ننگ را پنهان کنند.

با اين تفاصيل تا زماني که رويه قضايي رسيدگي به اين نوع جرايم از يک سو و نگرش حاکم بر جامعه در شماتت زن تغيير نکند، اميدي به کاهش خشونت‌هاي جنسي عليه زنان نيست.

انیمیشن هایی برای بزرگسالان

2009-12-14T13:54:00.002+03:30

»والس با بشير« انيميشني است که فقط بزرگسالان بايد آن را ببينند؛ نه به دليل يکي دو صحنه اروتيکش بلکه به اين دليل که فيلم اساسا مستندي ضد جنگ است. آري فولمن کارگردان اسرائيلي از خلال مصاحبه با همرزمان سابقش در جنگ لبنان در پي بازسازي خاطراتش از حضور در لبنان و فاجعه صبرا و شتيلاست. قالب انيميشن به کارگردان اجازه مي‌دهد با صحنه‌هايي کاريکاتورمانند بيهودگي جنگ و تاثير آن بر ذهن و روان رزمندگان را نشان دهد و در عين حال خشونت جنگ را صريح‌تر به نمايش بگذارد مانند سکانس تعقيب نوجوان مسلح در باغ ميوه و بخش اجساد پراکنده در اردوگاه و البته سکانس آغازين فيلم که يکي از تکان‌دهنده‌ترين آغازهايي است که تا به حال ديده‌ام و جز در قالب انيميشن تا اين حد تاثيرگذار نمي‌شد. تمهيد هوشمندانه کارگردان در نمايش فيلم‌هاي مستند واقعي فاجعه نيز بهترين پاياني است که مي‌شد تصور کرد.

»شماره 9« فيلمي است در ژانر فاجعه آخرالزماني که در آن انسان‌ها در جنگي با ماشيني هوشمند نابود شده‌اند و حالا بازماندگان بايد جهاني جديد بسازند اما بازماندگان نه انسان‌ها که رباتهايي کوچک با بدني از گوني کنفي و تکه‌ايي از روح مخترعشان هستند، بخش آغازين فيلم يادآور ادوارد دست قيچي است؛ مخترعي پير در اتاقي شلوغ و ساختماني نيمه ويرانه که مرگش آخرين دستکاري روي ربات را ناتمام گذارده. ربات کوچولو که بر پشتش عدد 9 نقش بسته در شهر متروک 8 همنوع ديگرش را مي‌يابد، با حمله رباتي سگ مانند روبرو مي‌شود و سرانجام ناخواسته ماشين سهمناکي را که جهان را نابود کرده بيدار مي‌کند. بقيه ماجرا هم مشخص است؛ تعقيب و گريز و جنگ با ماشين هيولا. ايده اوليه داستان قشنگ است اما خط داستان و روابط شخصيت‌ها در قالب کليشه قابل حدس است و پايان داستان بيشتر از آن شبيه فانتزي هري پاتر است که به دل بنشيند. فضاي داستان زيادي تيره و تار است و برای کودکان مناسب نیست و بعيد مي‌دانم نوجوانان هم اين فيلم را دوست داشته باشند.

ولایت فقیه و علوم انسانی

2009-12-14T13:53:00.007+03:30

استاد زرياب خويي بين سال‌هاي 1318 تا 1321 درس شرح منظومه ملاهادي سبزواري را نزد امام خميني خوانده است، تحليلي درخشان از انديشه ولايت فقيه ارائه مي‌دهد

«آقا روح الله خميني... براي خود جهاني از انديشه معنوي – ديني ساخته بود که عناصر تشکيل دهنده آن مذهب اثناعشري، افکار نوافلاطوني منطوي در فلسفه اشراق، عرفان محي‌الدين ابن عربي و حکمت متعاليه ملاصدرا بود. او اين عناصر را عميق‌تر و ذاتي‌تر از اسلاف خود در خود پيوند داده و شکل منسجم و هماهنگي به وجود آورده بود... او در اين بناي عرفاني- ديني که خود معمار آن بود براي ائمه اثناعشر مقامي بسيار بالا و فراانساني قائل بود که نه تنها هدايت و ولايت شرعي را در عهده دارند بلکه ولايت مطلقه تکويني را نيز دارا هستند که البته خود اين ولايت تکويني منبعث از مقام احديت است. حکما و فلاسفه بزرگ مانند افلاطون و ارسطو نيز در نظر او مقامي از ولايت الهي دارند که البته با ولايت معصومين قابل مقايسه نيست، اما فقهاي شيعه از آن مقام الاهي مستفيض هستند و اين معني اساس ولايت فقيه را در نظر او تشکيل مي‌دهد

به عبارت ديگر ولايت فقيه به عقيده او تنها به حاکميت يک فقيه نيست بلکه حاکميتي است که منبع آن از آن خداست و امري معنوي است که حکومت ظاهري و فرمانروايي صوري تجسم و تجسد آن است. استدلال فقهي که او در باب ولايت فقيه مي‌کند استدلال فقهي- اصولي است براي اقناع کساني که دليل از کتاب و سنت مي‌خواهند وگرنه استدلال واقعي و برهاني او مبني بر اصول فلسفي – عرفاني است که ريشه آن در افلاطون است و حکومت را حق فيلسوفان و حکما مي‌داند. اين انديشه افلاطوني حکومت حکام فيلسوف و حکيم با انديشه عرفاني ولايت مطلقه اولياء لله درآميخته و در صورت فقهي ولايت فقيه جلوه‌گر شده است.
اين نظام ديني- فلسفي که او سال‌ها براي بناي آن فکر کرده و اساسي عرفاني- فقهي بر آن نهاده بود، نظامي است که با دستآوردهاي فرهنگ مغرب زمين سازگار نيست چه از لحاظ فکري و معنوي و چه از لحاظ سياسي و مادي. فرهنگ امروزي مغرب زمين اساس حکومت را بر انتخاب عامه مي‌داند. اما سياست و حکومت در نظر او امري الهي و معنوي است و در پيوند و ارتباط مستقيم با خداست، زيرا به نظر او همان‌طور که خداوند بندگان خود را آفريده است بر آن‌ها حکومت هم مي‌کند و اين حکومت بايد به دست فقهايي باشد که احکام او را عميقا دريافته‌اند و در اثر اين دريافت عميق، ذاتا يعني با خداوند ارتباط پيدا مي‌کنند زيرا دريافت عميق احکام الهي، به معني پيوند واقعي با خدا و اجراي حکومت الهي در صورت مادي بر روي زمين است.» (منبع: بزم آوردي ديگر، عباس زرياب خويي، تهران: مرکز دايره المعارف بزرگ اسلامي، 1384، ص 447-445)

حاشيه: جدا از اين که نظر اين انديشمند برجسته تاييدي دوباره بر اين نکته است که پيوند ولايت فقيه با دموکراسي امري ناممکن است (مگر آن‌که مفهوم دموکراسي را تغيير دهيم تا بتواند با مفهوم متضادش ولايت فقيه در قالب تنگ جمهوري اسلامي همنشين شود.)

جان کلام اين متن، ريشه داشتن مفهوم ولايت فقيه در انديشه افلاطون و حکمت متعاليه ملاصدرا (اوج فلسفه اسلامي) است. فلسفه اسلامي همچنان در پيوند با فلسفه يوناني باقي مانده و در حالي که انديشه غربي مدتهاست از آن فراتر رفته و به بنيان نظري مدرنيته رسيده. دقيقا به همين دليل تمام اين قيل و قال اسلامي کردن علوم انساني، به بن‌بست مي‌رسد زيرا علوم انساني جديد حاصل مدرنيته و تحول انديشه فلسفيي است که براي اولين بار انسان را موضوع شناخت قرار داده است (فوکو اين بحث را به تفصيل در آثارش شرح مي‌دهد) اما فلسفه اسلامي آنچنان در پيوند با فلسفه يوناني منجمد شده که راه برون‌رفتي ندارد و نمي‌تواند از گسست معرفتي که ميان سنت و مدرنيته است بگذرد و در نتيجه نمي‌تواند چيزي به نام علوم انساني اسلامي ارائه کند. (اگر بتوان بنيان فلسفي متفاوتي را براي مدرنيته تصور کرد)

با اين تفاصيل ترديدي نيست که منظور از علوم انساني اسلامي، جامعه شناسي و علوم سياسي است که مباني نظري آن از فلسفه يونان فراتر نرود و البته با مفهوم ولايت فقيه هم هيچ تناظر و تضادي نداشته باشد يعني علوم انساني با رويکردي ايدئولوژيک چيزي شبيه علوم انساني مارکسيستي که ديديم عاقبت چه شد.

توقع لطف

2009-12-14T13:51:00.002+03:30

فکر مي‌کنم سريال‌هاي تلويزيوني اخلاق مردم را خراب کرده است، بس که آدم خوب‌هاي سريال‌هاي ايراني، هميشه صبور و مهربانند و آماده کمک کردن و وقتي به آن‌ها بدي مي‌شود به راحتي يا سرآخر از تقصيرات ديگران مي‌گذرند. حالا در زندگي واقعي مي‌بيني که به طرز مضحکي همه توقع دارند تو و نه آن‌ها آدم خوب ماجرا باشي. آن‌ها را درک کني، براي شنيدن حرف‌هايشان صبور و مهربان باشي و هر وقت که خواستند هر کاري را برايشان انجام دهي. همکارت انتظار دارد چون بيمار است کارهايش را انجام دهي، خواهرت انتظار دارد هفته‌ايي سه روز به خانه‌اشان بروي و در بچه‌داري کمکش کني، دوستت انتظار دارد برايش خريد کني، خاله جان انتظار دارند بروي آن سر شهر دنبالشان و ...

اين آدم‌هاي نازنين فکر نمي‌کنند که شايد خودت هم کار و گرفتاري داري و دليل نمي‌شود که هر وقت نياز داشتند تو هم آماده به خدمت باشي. يادشان مي‌رود که اگر تا به حال کاري انجام دادي از سر لطف بوده نه وظيفه. اما مي‌بيني که طبق همان ضرب المثل »لطف مدام، توقع مي‌شود« خودت را در محذور خواسته‌هاي ديگران گذاشته‌ايي، آن‌قدر که حالا با گفتن ببخشيد گرفتارم و نمي‌توانم؛ بهشان برمي‌خورد و ناراحت مي‌شوند و ...

خشونت روزمره

2009-08-24T20:55:00.001+04:30

در افکارم غوطه‌ورم که بي هيچ دليل يا نشانه‌اي، خاطره‌ايي از کودکيم به سطح مي‌آيد و از خشونتي که در آن هست متحير مي‌شوم:
من همراه مادربزرگ و عمويم شام مهمان خانواده نامزد عمويم هستيم، من را لابد براي اين‌که وسط حرف بزرگترها نباشم به آشپزخانه فرستاده‌اند و نامزد عمويم؛ دختر ناز چهارده ساله‌ايي است که در حين سرخ کردن سيب زميني روي گاز پيک نيکي سعي مي‌کند از زير زبان من در مورد احساسات عموي تازه از سربازي برگشته من چيزي بفهمد و من در 9 سالگي‌ام بي‌خبرتر از آنم که جواب سوالاتش را بدهم. حواسم بيشتر به سيب‌زميني‌هاي درشت است که در روغن طلايي شده‌اند و آن‌قدر از لحن صميمي زن‌عموي جديدم مطمئن مي‌شوم که با کمرويي بپرسم مي‌شود از اين سيب‌زميني‌ها به من بدهد؟ سوالي که باعث تعجب مي‌شود و چند لحظه بعد به عنوان حرف بامزهء بچگانه براي مادر زن‌عمو که تازه وارد آشپزخانه شده تعريف مي‌شود و مادر زن‌عمو با لحني جدي به من تذکر مي‌دهد اگر به سيب‌زميني‌ها دست بزنم پشت دستم را داغ مي‌کند.
البته چند روز بعد معناي داغ کردن را مي‌فهمم. بعد ازظهر است و در حياط خانه آن‌ها به انتظار مادربزرگ که براي خريد رفته در سايه نشسته‌ام و به رديف رخت‌هايي که شسته و پهن مي‌شوند نگاه مي‌کنم. خواهر کوچک زن‌عمويم آرام از پله‌هاي حياط پايين مي‌آيد اما در نيمه راه مادرش به طرفش هجوم مي‌برد که به اجازه کي موهايت را کوتاه کرده‌اي؟ دخترک فقط دو سه سالي از من بزرگتر است و در برابر سيلي‌ها و ناسزاهاي مادرش زير لب چيزهايي در مورد اين‌طوري دوست دارد مي‌گويد که من خوب نمي‌شنوم اما مادر را آن‌قدر به خشم مي‌آورد که مي‌گويد بايد پشت دستت را داغ کنم و سريع به خانه مي‌رود. دخترک بقيه پله‌ها را پايين مي‌آيد و بدون اين‌که به من يا خواهرش نگاه کند گوشه‌ حياط خودش را مچاله مي‌کند. چند دقيقه بعد مادر برمي‌گردد، قاشق بزرگي دستش است که دسته آن را با پارچه‌ايي گرفته. دخترک تا مادرش را مي‌بيند، مي‌خواهد به سمت ديگري فرار کند اما مادر وسط حياط مي‌گيردش و سر من و زن‌عمو هم داد مي‌کشد که بياييم دخترک را محکم نگه داريم و بعد قاشق بزرگ داغ را مي‌چسباند پشت دست دختر که جيغ مي‌کشد و من ترسان در وسط حياط ايستاده‌ام و مي‌بينم که قاشق داغ به پوست مي‌چسبد و همراه صداي جلز جلز ملايم، بخار رقيقي بلند مي‌شود و وقتي قاشق برداشته مي‌شود جايش انگار روي قالب کره گذاشته باشندش به وضوح فرو رفته و گوشت و پوست در جايي که کناره‌هاي قاشق بودند، سرخ و ملتهب جمع شده‌اند.
تصويرهاي بعد از آن برايم مبهم‌اند. انگار گريه کنان از خانه بيرون دويده‌ام و تا برگشتن مادربزرگم در کوچه نشسته‌ام و وقتي ماجرا را براي مادربزرگ تعريف کرده‌ام، در نظرش چيز وحشتناکي يا عجيبي نبوده و خاطره محوي از زخم ناسور و ملتهب بر پشت دست چپ که چند روز بعد ديدم و هنوز انگار تازه بود.
حالا که اين‌ها را مي‌نويسم مي‌فهمم که چرا چنين خاطره محوي از اعماق ذهنم جوشيده و بالا آمده، چون اين روزها همه جا روايت‌هايي هست از خشونت وحشتناکي که در بازداشتگاه‌ها بر دستگيرشدگان تجمعات بعد از انتخابات مي‌رود و حرف از انتقام و اعدام و ... در حالي‌که فکر مي‌کنم مشکل جامعه ما همين خشونت ساري و جاري در زندگي‌مان است از پذيرفته بودن کودک آزاري يا کتک خوردن زن از شوهر در محيط‌هاي خانوادگي که در عرصه عمومي و جامعه مي‌شود سرکوب وحشيانه هرکس که خطري امنيتي محسوب مي‌شود چون مثل ما زندگي نمي‌کند. مهمترين گام در رسيدن به جامعه مدني کنار گذاشتن همين خشونت فراگير در همه عرصه‌هاي زندگي است.

تجربه عمیق خوشبختی

2009-07-22T10:53:00.001+04:30

بسياري از انسان‌ها در اين بخش دنيا از اين احساس که زندگي‌شان فاقد هيجان و شادماني عميق‌تري است رنج مي‌برند و سعي مي‌کنند آن‌چه را ندارند در مواد مخدر يا در عرفان پيدا کنند. شمار اندکي درمي‌يابند که تجربه عميق خوشبختي بدون تجربه کردن محروميتي به همان اندازه عميق، ناممکن است.

(منبع: ايوان کليما، روح پراگ و چند مقاله ديگر، ترجمه فروغ پورياوري، تهران: آگه، 1386، ص 28)

شک

2009-06-30T23:57:00.003+04:30

"شک " اقتباسي است از نمايشنامه‌اي به همين نام نوشته جان پاتريک شانلي که پيش از اين جايزه ادبي پوليتزر و همچنين جايزه توني را برده بود. داستان فيلم به ماجرايي اخلاقي در يک مدرسه کاتوليک مي‌پردازد. پدر فلين (فيليپ سيمور هافمن) کشيشي است که نسبت به فضاي خشک مدرسه با روحيه‌ايي شاد و سهل انگار برخورد مي‌کند مساله‌ايي که ناخشنودي خواهر آلوسيوس (مريل استريپ) مدير سخت‌گير و جدي مدرسه را برمي‌انگيزد. روابط خصوصي پدر فلين و دانش‌آموز سياهپوست تازه واردي، سوءظن خواهر جيمز را برمي‌انگيزد و او سوءظن خود را با خواهر آلوسيوس مطرح مي‌کند، حالا خواهر آلوسيوس مي‌کوشد بدون داشتن هيچ مدرکي، حقيقت ماجرا را بفهمد و پدر فلين را از مدرسه بيرون کند.

فيلم، عوامل توليد خوبي دارد. جدا از فيلمنامه و فيلمبرداري تحسين شده آن، سطح بازيگري فيلم در بالاترين حد است. تقابل‌هاي مريل استريپ و فيليپ سيمور هافمن بسيار ديدني از کار درآمده‌اند و در لحظاتي به راستي تکان دهنده هستند و تا به آخر ما را کنجکاو نگه مي‌دارند که آيا پدر فلين به راستي گناهکار است؟ در سکانس پاياني زماني که ما جواب خود را يافته‌ايم با اعتراف خواهر آلوسيوس به اين که او نيز از شک رنج مي‌برد، گيج مي‌شويم. کدام شک؟ آيا از ابتدا در مورد گناهکاري پدر فلين مطمئن نبوده؟

در اينجاست که فيلم ما را شديدا به فکر وامي‌دارد تا با کنار هم چيدن اشاره‌هاي کوچک و به ظاهر بي‌اهميت نويسنده، لايه زيرين آن را دريابيم. به ياد مي‌آوريم که “شک” موضوع خطابه پدر فلين در آغاز فيلم بود. خطابه‌ايي که بيش از همه توجه خواهر آلوسيوس را به خود جلب کرد. پس موضوع اصلي اين فيلم، اشاره به سوء‌استفاده جنصي کشيشان نيست يا ساختار شديدا مردسالارانه کليسا و يا در لايه‌اي مستتر جايگاه آسيب‌پذير نوجواناني که تمايلات همجنس‌خواهانه دارند.

فراتر از آن، شکي که پدر فلين و خواهر آلوسيوس از آن رنج مي‌برند؛ شک به درستي انتخاب زندگي راهبانه است. پدر فلين براي رهايي از تمايلات همجنس‌خواهانه‌اش به رهبانيت کليسايي پناه آورده و با آن‌که عملا خطايي مرتکب نشده و سعي مي‌کند از پسري که او نيز تمايلاتي اين چنيني دارد حمايت و به نوعي او را درمان کند؛ باز همواره در معرض اتهام است. خواهر آلوسيوس نيز پس از مرگ شوهرش در جنگ به کليسا آمده و حال نمي‌داند آيا انتخاب چنين زندگي خشک و سختي درست بوده است؟

نا امني خياباني

2009-06-03T14:09:00.003+04:30

اصلا همين غيرقابل اعتماد بودن ثانيه شمار چراغ سبز، بهترين نمونه‌ نا امني در عبور از خيابان است.

توت

2009-05-11T14:49:00.000+04:30

حسادت مي‌كنم به آن رهگذراني كه اين روزها از كنار هر درخت توتي كه مي‌گذرند مي‌ايستند و نزديك‌ترين ميوه ‌هاي رسيده را مي‌چينند، مي‌چشند.

روزمرگي

2009-04-05T15:16:00.002+04:30

مي‌دانم كه براساس معيارهاي موجود وبلاگ نويس بدي هستم. دير به دير مي‌نويسم و به روز هم نيستم. خيلي وقت‌ها كه سر ذوق مي‌آيم تا چيزي بنويسم؛ مي‌بينم كه بهتر و مستدل‌تر از آن‌چه من بتوانم، ديگران نوشته‌اند. آخرين موردش همين سيل در قم كه كلي مطلب نوشتم و وقتي براي يافتن آخرين آمار تلفات گوگل را جستجو كردم اين مطلب را از وبلاگ مهار بيابان‌زدايي خواندم كه كامل و جامع بود و ديگر احتياجي نبود به متن كم‌رمق‌تر من.
گذشته از اين دچار روزمرگي‌ام و با زحمت فقط خودم را روز به روز جلو مي‌كشم، كمي كار، كمي خواندن و گاه به گاه فيلم. اين‌ها را گفتم تا عذرخواهي كنم از دوستان شناخته يا ناشناخته‌ايي كه گذارشان به اينجا مي‌افتد و چيز قابلي نمي‌يابند.

به بهانه دالان بهشت

2009-03-11T12:18:00.004+03:30

هوس كردم يك رمان سهل و آسان فارسي بخوانم و دوستي «دالان بهشت» نوشته نازي صفوي را برايم آورد. خود كتاب به درد موزه مي‌خورد. آن‌قدر خوانده شده بود كه ورق‌هاي كتاب باد كرده بود و شيرازه از هم در رفته بود و به شكل ناجوري سيمي شده بود. به سختي مي‌شد حدس زد كتاب چند بار خوانده شده.
رمان را خواندم. چيز خاصي نبود از همين ادبيات عامه پسند با ماجراي زندگي دختري جوان كه درگير ازدواجي زودهنگام و فراز و نشيب يك رابطه عاشقانه مي‌شود. پرداخت داستاني بد نبود بخصوص شخصيت مادرجون و جزئيات دعواهاي عاشقانه اما جا به جا هم شعارهاي اخلاقي و غزليات حافظ استفاده شده بود و پايان‌بندي داستان شتاب‌زده بود. تمام مدت كه در حال خواندن كتاب بودم، افسوس مي‌خوردم كه چرا نويسنده‌هاي ايراني به فكرشان نمي‌رسد براي رمان‌ها و داستان‌هايشان هم ويراستار داشته باشند كه لااقل بعضي تكه‌ها توي ذوق نزند و منطق داستاني نلنگد.
با اين تفاصيل، دهانم از تعجب باز ماند وقتي در جستجوي اينترنتي فهميدم كه اين كتاب در كنار «چراغ‌ها را من خاموش مي‌كنم» و «بامداد خمار» جزو پرفروش‌ترين رمان‌هاي نويسندگان زن در 14 سال اخير بوده و در حالي كه هنوز به دهمين سالگرد انتشار نرسيده از چاپ سي‌ام گذشته و بيش از صد و پنجاه هزار نسخه فروش داشته و مطمئنا به گواهي كهنگي كتابي كه من ديدم ميزان خوانندگانش بيش از اين بوده. تازه رمان به انگليسي هم ترجمه شده.
البته ميزان فروش كتاب دليلي بر ارزش ادبي آن نيست اما اين سوال جدي باقي است كه چرا بايد رماني كه به سختي مي‌توان براي آن درجه ب قائل شد بايد به چنين اقبالي دست پيدا كند. فكر مي‌كنم نبايد فقط به تنبلي خوانندگان غيرحرفه‌اي اشاره كرد و گفت كه ايراني‌ها حوصله نثر هنري و ساختار پيچيده را ندارند. يك نكته مهم ديگر اين است كه رمان‌هاي عامه پسند، داستان‌هاي جذابي دارند و بلدند خوب داستان‌ تعريف كنند. چيزي كه در رمان‌ها و داستان‌هاي معاصر ايراني كه حرفه‌اي‌تر محسوب مي‌شوند، ضعيف‌تر است. در مورد اشكالات داستان‌نويسي حرفه‌ايي معاصر اين پست ساراي كتاب‌ها را بخوانيد.

آسمان بهاري

2009-03-03T14:02:00.002+03:30

اين روزها آن‌قدر هوا درخشان و آسمان آبي است كه فقط بايد گاهي سرت را بلند كني و نگاهت را روي ابرها بچرخاني، بعد برگردي رو به شمال و چند لحظه سايه روشن ابر و آفتاب را روي كوه‌هاي برف گرفته تماشا كني تا بفهمي زيبايي زندگي يعني چه.

ریشه در خاک خوب

2009-03-01T22:00:00.003+03:30

از میان چند رمان نخوانده، «خاک خوب» پرل باک را انتخاب کردم. در نیمه‌های کتاب یادم آمد که یک جایی خواندم که رمان خاک خوب در مورد سرنوشت یک خانواده چینی است؛ در حالی که این‌جا سرنوشت سه نسل از یک خانواده کره‌ایی از اواخر قرن نوزدهم تا نیمه قرن بیستم روایت شده. رمان را تمام کردم و با آن‌که اطلاعات تاریخی‌اش برایم جالب بود اما از نظر ادبی کار قابل قبولی نبود و متحیر بودم که چنین کتابی جایزه پولیتزر را گرفته. کتاب را بستم و دوباره جلد کتاب را دیدم و ناگهان متوجه اشتباهم شدم. رمانی که می‌خواندم«ریشه در خاک» بود نه «خاک خوب» و البته جستجوی اینترنتی هم نشان داد که این رمان جزو آثار قابل توجه نویسنده فهرست نشده.
بگذریم. با این حال اطلاعات تاریخی کتاب مفید بود. کشور کره اولین قربانی سیاست میلیتاریسم ژاپنی بوده و از همان سال‌های پایانی قرن نوزدهم به اشغال ارتش ژاپن درآمده. جنگ 1905 ژاپن و روسیه نیز بر سر حضور ژاپن در کره و منچوری رخ داده. ژاپن پس از شکست در جنگ جهانی دوم از این کشور عقب نشینی می‌کند. بیش از نیم قرن حضور ژاپن در کره بی‌حاصل هم نبود. ژاپنی‌ها ساختار فئودالی جامعه سنتی کره را شکستند. اصلاحات ارضی انجام دادند، سیستم‌های مالیاتی را اصلاح کردند، سیستم آموزش همگانی به وجود آوردند و لباس و زبان نوشتاری را عوض کردند. بدون اصلاحات از بالای ژاپنی‌ها، کره به این سادگی مدرن نمی‌شد.
اما کره‌ایی‌ها هزینه کمی نپرداختند چون ژاپنی‌ها برای تحمیل حاکمیت خود از هیچ بی‌رحمی رویگردان نبودند و در این سال‌ها حرکت‌های اعتراضی یا استقلال‌طلبانه را به شدت سرکوب می‌کردند. به عنوان مثال در 1923 پس از زلزله بزرگ ژاپن که پایتخت را ویران کرد، پنج هزار کره‌ایی که هزار نفر از آنان دانش‌آموز بودند؛ قتل عام شدند چون عقیده داشتند که خدایان برای مجازات ژاپنی‌ها و برای مکافات جنایاتی که در کره مرتکب شده بودند، این زلزله را فرو فرستاده بودند!

اسکار خوش بین

2009-02-23T13:26:00.004+03:30

پنهان نمی‌کنم که از نتایج اسکار خوشم نیامد. «میلیونر زاغه نشین» با همه جذابيت نيمه اول فيلم در كل فانتزی‌تر و سطحی تر از آن است که مستحق این همه جایزه باشد.«مورد عجیب بنجامین باتن» برعکس آن‌قدر باشکوه، طولانی و پرحرف است که کمی توی ذوق می‌زند. نويسنده فيلمنامه دلش نيامده چيزي را نگفته بگذارد به جز اين كه چرا هيچ كس از سرگذشت بنجامين تعجب نمي‌كند. انتخاب من «راه انقلابی» بود، ده سال بعد از تايتانيك ما همان زوج عاشق را مي‌بينيم كه حالا انگار يك‌جورهايي تناقضات زندگي مشترك، عشق‌شان را به نابودي كشيده. حيف كه فيلم آن‌قدر تلخ بود كه به مذاق داوران اسكار خوش نيامد؛ هیچ جایزه‌ایی را نبرد و کیت وینسلت جایزه بهترین بازیگر زن نقش اول را به جای این فیلم برای بازی کمتر فوق‌العاده‌اش در«کتابخوان» گرفت.
بدترين بخش جوايز اعطاي اسكار بهترين بازيگر نقش اول مرد به شون پن براي فيلم «ميلك» بود كه همه از جمله خودش آن را شایسته ميكي رورك می‌دانستند که جنبه ضد ایرانی فیلمش «کشتی گیر» بزرگترین ضعف آن است. نهايت مي‌ماند دلخوشي من به اين‌كه بهترين انيميشن را Wall-e به دست آورد.

تاكسي

2009-02-21T18:11:00.003+03:30

يكي از چيزهايي كه در تاكسي من را حرص مي‌دهد (جدا از بوي عرق مسافرين يا كثيفي روكش صندلي‌ها و از همه بدتر بوي شديد گاز در بعضي از خودروها) اين است كه بعضي ازمسافرين، درست وسط خيابان و وقتي راننده مشغول رانندگي است و بايد حواسش به ماشين جلويي و موتورسواران كناري باشد ناگهان دستشان را جلو مي‌برند و اسكناسي را به طرف راننده مي‌گيرند كه آقا من چهارراه بعدي پياده مي‌شوم و راننده هم انگار معطل كردن مسافر بي‌ادبي باشد، درست وسط رانندگي، دستش را به عقب مي‌آورد و اسكناس را مي‌گيرد و اگر اسكناس درشت باشد در حين غرغر كردن شروع به گشتن گوشه و كنار و جمع‌آوري اسكناس‌هاي خرد مي‌كند.

مسافر كوچولو 2

2009-02-17T18:35:00.004+03:30

اول خيابان پنجم نيروي هوايي تاكسي مي‌گيرم. جز من دو نفر ديگر روي صندلي عقب نشسته‌اند. از جمله مردي جوان كه پسر كوچكش را روي پايش نشانده و با او حرف مي‌زند. ناخواسته مي‌شنوم كه به او توصيه مي‌كند كه وقتي به پارك رسيدند به دخترها محل نگذارد و با آن‌ها حرف نزند تا پسر خوب بابا باشد. پسرك از توجه پدر آنچنان به شوق آمده كه قول مي‌دهد اگر دختري خواست با او حرف بزند با دستش به دهان دخترك بكوبد. پدر تشويقش مي‌كند و مي‌بوسدش. وقتي فلكه دوم نيرو هوايي كه پاركي كوچك با زمين بازي بچه‌ها دارد، پياده مي‌شوند، نگاهشان مي‌كنم: مرد جوان با ريش سياه و وجنات بچه حزب اللهي‌ها و پسركي چهارساله.
تا رسيدن به مقصد فكر مي‌كنم آيا مرد هم زنش را كتك مي‌زند؟

حافظه تاريخي

2009-02-17T18:34:00.001+03:30

شبكه‌هاي مختلف تلويزيوني به مناسبت سي‌امين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي، از بام تا شام برنامه دارند، از سريال‌هاي مناسبتي «عمارت فرنگي» و «شب مي‌گذرد» تا برنامه‌هاي مستند سياسي و تحليلي. البته كه سطح برنامه‌ها مثل هم نيست. بعضي آن‌قدر شعاري‌اند كه توي ذوق مي‌زنند و بعضي مثل مصاحبه با فيلم‌برداران غيرحرفه‌ايي حوادث آن روزها يا فيلم‌هاي آرشيوي كه سرانجام از بايگاني درآمده‌اند (و مشكلي نداشتند جز خانم‌هاي بي‌حجاب در تظاهرات مردمي) آدم را سر ذوق مي‌آورند.اما هيجان‌انگيزترين بخش اين مستندها برايم آن‌جايي است كه حرف‌ها و شعارهاي كساني را مي‌بيني كه حالا بعد از گذشت سي‌سال از آن حرف‌ها پشيمانند و اميدوارند حافظه تاريخي ضعيف مردم ايران، آن‌ها را فراموش كند. مطمئنم كه دوستداران سروش از ديدن او در ستاد انقلاب فرهنگي شاد نشدند و اصغرزاده هم پخش سخنرانيش در اشغال سفارت آمريكا را بيشتر بدجنسي سازندگان مجموعه مي‌داند.

مسافر كوچولو1

2008-11-25T20:44:00.004+03:30

امروز براي اولين بار ديدم خانمي كه با پسر كوچولوي پنج ساله اش سوار تاكسي شد، به جاي اين كه مثل بقيه بچه را مجبور كند روي پايش بنشيند؛ راحت گفت آقا دو نفر هستيم.
توي راه هم حواسم بود كه با بچه خوب و مودب حرف مي زد و حتي او را شما خطاب مي‌كرد. خيلي خوشم آمد.

پاييز بهشتي

2008-11-25T20:43:00.000+03:30

دارم فكر مي كنم كه بهشت بدون پاييز چيزي كم خواهد داشت.

شال

2008-10-28T19:32:00.003+03:30

عصر است و در حال برگشتن به خانه‌ام. آن‌قدر با نگاه‌هاي خيره عابران (از زن و مرد) روبرو مي‌شوم كه به خودم شك مي كنم كه نكند دكمه‌هاي مانتويم باز مانده يا كلاغ روي مقنعه‌ام خرابكاري كرده. نتيجه بررسي در شيشه ويترين يك مبل فروشي چيزي را نشان نمي‌دهد؛ تازه بعد از كلي فكر مي‌فهمم كه نگاه مردم به شال بافتني خاكستري، ضخيم و دست بافم است كه روي سرم انداخته‌ام و ريشه‌هاي شال به زانويم مي‌رسد. خب، بله من سرمايي هستم و خيال ندارم به خاطر نگاه متعجب ديگران از شالم دست بكشم و خودم را سرما بدهم.

بوی خوش

2008-10-16T16:45:00.002+03:30

از وقتی این همسایه روبرویی آمده اند، خوشبوترین جای خانه، دستشویی است؛ گاهي عصر که به خانه می رسم و در دستشویی را باز می کنم؛ بوی پیاز داغ، سیر، سبزیجات معطر و ... مشامم را پر مي‌کند و من تنها مي‌توانم تخيل كنم كه ناهار چه بوده.

گل سرخ در سطل زباله

2008-10-16T16:29:00.003+03:30

در يكي از وبلگ‌ها خواندم كه نويسنده از ديدن يك دسته گل سرخ در سطل اشغال تعجب كرده بود و از خود پرسيده بود كه اين گل‌هاي زيبا چرا دچار چنين سرنوشتي شدند، ياد اتفاقي افتادم كه شاهدش بودم و تا مدتي تخيلم را فعال كرده بود:
سال گذشته و همين روزها بود، يعني بعد از ماه رمضان و هواي پاييزي دل‌انگيز و روزهايي كه زود غروب مي‌شد اما آن‌قدر سرد نبود كه بخواهي هر چه زودتر به خانه برسي. من همراه خانمي ديگر در صندلي عقب تاكسي نشسته بوديم. در مسير ميدان انقلاب به طرف ميدان امام حسين، تاكسي به طمع مسافر ديگري روبروي تئاتر شهر در چهارراه ولي‌عصر نگه داشت و از خيل مسافرين منتظر مرد جواني جلو آمد و با ادب و احترام در را باز كرد تا دختر جواني سوار شود و بعد از نشستن او، دسته گل قشنگي از رزهاي سرخ شكفته به دستش داد و تاكيد كرد منتظر تماسش است و در را بست. تاكسي به راه افتاد دخترك حتي سر تكان نداد و جدي و متفكر باقي ماند.
كنجكاوي من حسابي تحريك شده بود؛ بيشتر به خاطر ظاهر مرد جوان كه معلوم بود هيچ تناسبي با هم ندارند. پسرك ظاهري شهرستاني و كارگرمآبانه داشت، كت و شلوار براق آبي آسماني پوشيده بود كه با وجود نو بودن، بيست سالي از مد عقب‌تر بود. دختر برعكس موقر و خوش لباس بود. تخيل من فقط توانست اين داستان را بسازد كه به طور اتفاقي از طريق تلفن يا چت با هم آشنا شدند و بعد از مدتي كه تصميم گرفتند روابطشان را جدي‌تر كنند، اولين قرار ملاقاتشان را با هم گذاشته‌اند و پسرك همه تلاشش را براي روشنفكر به نظر رسيدن و مطلوب بودن انجام داده (لباس رسمي پوشيده و با دسته‌ايي گل سرخ در برابر تئاتر شهر قرار گذاشته). با شيطنت انديشيدم كه حالا دخترك چطور و با چه توجيهي مي‌خواهد چنين دسته گل چشم‌گيري را به خانه ببرد. تاكسي به ميدان امام حسين رسيد و مسافرين پياده شدند؛ من با فاصله دومتري پشت سر دختر بودم كه به اولين سطل آشغال بزرگي كه رسيد بدون هيچ ترديدي، دسته گل را توي سطل پرت كرد و با همان سرعت رد شد.

پیام نور

2008-10-13T17:02:00.003+03:30

معمولا براي كمك به جوانكي كه در پياده‌رو ايستاده، تراكت‌هاي تبليغاتيي كه به سويم دراز مي‌شود را مي‌گيرم، توي كيفم مي‌گذارم و بعد در خانه دورشان مي‌ريزم. اما اين روزها آن‌قدر تبليغات دانشگاه آزاد زياد شده كه من مجبور شدم اين عادتم را كنار بگذارم. گويا بايد اين حرف را كه «دولت احمدي نژاد براي رقابت با دانشگاه آزاد، به دانشگاه پيام نور بال و پر مي‌دهد.» جدي گرفت. صدها هزار برگه تبليغاتي در سطح شهر و در كنار آن اجازه تاسيس رشته‌هاي جديد و انتقال اساتيد به دانشگاه پيام نور. اما متاسفانه اين افزايش تعداد ظرفيت‌هاي دانشگاهي فقط به بهاي كاهش كيفيت آموزش عالي به دست مي‌آيد كه الان هم چيز قابلي نيست. خدا آخر و عاقبت ما را بخير كند.

فهم اقتصادی

2008-09-28T23:48:00.002+03:30

من به جز سه واحدی که به عنوان مبانی اقتصاد در دانشگاه گذراندم، مطالعات اقتصادی دیگری ندارم اما حتی با این فهم اندک اقتصادی می فهمم که این تبلیغ بانک پارسیان «در عرض 4 سال پول شما را حداقل دو برابر می کنیم» چرند است. چون باز هم کسی که پولش را سپرده گذاری کرده، ضرر می کند؛ ارزش پول سپرده گذاری شده در آغاز سال پنجم، با توجه به نرخ تورم سالانه بیشتر از 25 درصد، کمتراز ارزش واقعی آن در سال اول است.

رمان جنگی

2008-09-23T17:48:00.004+03:30

هفته جنگ و مستندی از شبکه چهار در مورد ادبیات جنگ یادم انداخت که چند رمان ایرانی را که دوست دارم در این حوزه می گنجند: «گنجشک ها بهشت را می فهمند» از حسن بنی عامری، «دل دلدادگی» اثر شهریار مندنی پور و «در شعله های آب» اثر سید مرتضی مردیها.
خلاصه‌ داستان‌ «گنجشک ها بهشت را می فهمند»: عليجان‌، دوست‌ دوران‌ كودكي‌ دانيال‌ دلفام‌ (فيلمساز و خبرنگار) كه‌ در زمان‌ جنگ‌ يكي‌ از فرماندهان‌ جنگ‌ است‌، در يكي‌ از عمليات ها در اروند به‌ شهادت‌ مي‌رسد. جنازه‌ او پس‌ از سال ها، سالم‌ و دست‌ نخورده‌ در محل‌ شهادت‌ پيدا مي‌شود. شب‌ چهلم‌ او، شخصي ‌كه‌ خود را آعليجان‌ مي‌نامد با دانيال‌ دلفام‌ و ديگر دوستانش‌ تماس‌ مي‌گيرد. اين‌ معما سبب‌ مي‌شود كه‌ دانيال‌ دلفام‌ با استفاده‌ از عكس‌ها، مصاحبه‌ها و خاطراتي‌ كه‌ دارد، شخصيت ‌آعليجان‌ را بازسازي‌ و به‌ اين‌ بهانه‌ حوادث‌ جنگ‌ در كردستان‌ و اشغال‌ خرمشهر را بار ديگر مرور كند. در پايان‌ داستان‌، بني‌ عامري‌، نويسنده‌ كتاب‌، در جهان‌ داستان‌ حضور مي‌يابد و به‌ شيوه‌اي‌ مدرن‌، معماي‌ تماس‌ تلفني‌ آعليجان‌ را مي‌گشايد.
رمان‌ «گنجشكها...» تحسين‌ منتقدان‌ ادبي‌ را برانگيخت‌؛ خانم بلقیس ‌سليماني‌ در نقد اين‌ كتاب‌ مي‌نويسد: رمان‌ «گنجشكها...» از معدود آثار نويسندگان‌ دفاع‌ مقدس‌ است‌ كه‌ اهميت‌ شكل‌ و نحوه‌ بيان‌، ويژگي‌ ممتازي‌ به‌ آن‌ بخشيده‌ است‌؛ به‌ نحوي‌ كه‌ مي‌توان‌ آن‌ را نوعي‌ بيان‌ مدرن‌ و پيشرو ناميد جدا از شيوه‌ روايت‌ مدرن‌ اين‌ رمان‌، در مورد ديگر ويژگي هاي‌ آن‌ نيز مي‌توان‌ سخن‌ گفت‌: رمان‌«گنجشك ها...» رماني‌ است‌ كه‌ مخاطبان‌ عام‌ و خاص‌ را با هم‌ دارد. داستان‌، يك‌ ماجراي‌ پررمزو راز، سرگرم‌ كننده‌ و داراي‌ تعليق‌ است‌ كه‌ خواننده‌ عام‌ را تا آخر داستان‌ و گشوده‌ شدن‌ راز با خود همراه‌ مي‌كند و از سوي‌ ديگر نثر داستاني‌ روان‌ و پخته‌، قدرت‌ ابداع‌ و غناي‌ فكر وانديشه‌، خوانندگان‌ خاص‌ را جذب‌ مي‌كند. پايان‌ رمان‌ نيز از همين‌ جنبه‌ قابل‌ تأمل‌ است‌. رمان‌ از نوع‌ رمان هاي‌ پايان‌ خوش‌ نيست‌، اما بي‌ سرانجام‌ نيز پايان‌ نمي‌يابد. معماي‌ داستان‌ درپايان‌ گشوده‌ مي‌شود و خواننده‌ عام‌ مي‌تواند با روشن‌ شدن‌ تكليف‌ نهايي‌ ماجرا آن‌ را تمام‌ شده‌ بپندارد.
دل‌ دلدادگي‌ رماني‌ متفاوت‌ است‌. داستان درباره روجا، دختري‌ است‌ كه‌ در روستاهاي‌ كوهستاني‌ رودبار بزرگ‌ شده‌ است‌. كاكايي‌، جواني‌ شكارچي‌ است‌ که دل‌ به‌ او بسته‌ و براي‌ اثبات‌ شجاعت‌ خود به‌ جنگ ‌مي‌رود. در آنجا دنياي‌ متفاوتي‌ را تجربه‌ کرده و به‌ درك‌ معناي‌ زندگي‌ مي‌رسد و سرانجام‌‌ شهيد مي‌شود. روجا با داوود دبير يك‌ دبيرستان‌ که در پي‌ آن‌ است‌ تا در ميان ‌كتاب‌ها حقيقت‌ را بيابد، ازدواج‌ کرده و زندگي‌ پرفراز و نشيبي‌ را با او تجربه‌ مي‌كند. زندگيي‌ كه‌ زلزله ‌مهيب‌ رودبار آن‌ را ويران‌ مي‌كند. در پايان‌ روجا با درك‌ جديدي‌ از زندگي‌ بر ويرانه‌هاي ‌خانه‌اش‌ ايستاده‌ و عزم‌ آن‌ دارد كه‌ بار ديگر همه‌ چيز را از نو بسازد.
عناصر داستاني‌ و پرداخت‌ رمان در سطحي‌ است‌ كه‌ آن‌ را از ديگر آثار ادبي‌ جنگ‌ جدا مي‌سازد: نثر داستان ‌و تركيب‌ كلمات‌ به‌ نحوي‌ است‌ كه‌ گاهي‌ به‌ شعر پهلو مي‌زند. نويسنده‌ مي‌داند چگونه‌ از كلمات‌ استفاده‌ كند كه‌ با چند جمله‌ كوتاه‌، تصويري‌ كامل‌ بسازد.اما تعمد نويسنده‌ براي‌ آراسته‌ كردن‌ نثر و تصاوير شاعرانه‌ گاه‌ يك‌ دستي‌ داستان‌ را خدشه‌ دارمي‌سازد. با اين‌ حال‌، تصويرسازي‌ صحنه‌هاي‌ جنگ‌، توصيفهاي‌ متفاوت‌ و غني‌ در جاي‌جاي‌ داستان‌ ذهن‌ خواننده‌ را نوازش‌ مي‌دهد.
شخصيت‌پردازی نویسنده قوی است. نويسنده‌ آدم هاي‌ داستان‌ را بر اساس‌ عملكردشان‌ آنچنان‌ كامل ‌توصيف‌ مي‌كند كه‌ خواننده‌ نه‌ تنها آنها را باور مي‌كند بلكه‌ گمان‌ مي‌كند كه‌ اين‌ آدمها را مي‌شناسد. شخصيتها حتي‌ فرعي‌ترين‌ آدمها به‌ خوبي‌ توصيف‌ مي‌شوند. با همه‌ ترديدها، احساسات‌ و عكس‌ العمل هايشان‌. نويسنده‌ در توصيف‌ شخصيت‌ رزمندگان‌، تيپ‌ نمي‌سازد بلكه‌ آدمهايي‌ را توصيف‌ مي‌كند كه ‌به‌ اجبار نظام‌ وظيفه‌، جبهه‌ آمده‌اند يا براي‌ انتقام‌ گرفتن‌ مرگ‌ عزيزان‌شان‌ و دلبستگي‌ها وتعلقاتي‌ دارند كه‌ به‌ دليل‌ جنگ‌ كنار گذاشته‌اند و زخم‌ و درد را مانند هر انسان‌ ديگري‌ درك ‌مي‌كنند. سربازان‌ عراقي‌ نيز به‌ صورت‌ انساني‌ توصيف‌ مي‌شوند، آنها به‌ صورتي‌ ترحم‌انگيز به‌ وسيله‌ مرگ‌ غافل‌ گير شده‌اند و مانند هر انسان‌ ديگري‌ سزاوار ترحمند و تنها منطق‌ بي‌ رحم‌ جنگ‌ است‌ كه‌ كشتن‌ را مي‌پذيرد زيرا اگر تو نكشي‌، كشته‌ مي‌شوي‌.
البته شخصيت‌ اصلي‌ داستان‌ یک زن است و آدم‌هاي‌ ديگر در ارتباط‌ با او به‌ ما معرفي‌ مي‌شوند، كاكايي‌، داوود و حتي‌ يحيي‌ با عشقشان‌ به‌ روجا وارد جهان‌ داستان‌ مي‌شوند. هر كدام‌ از اين‌ آدمها در جستجوي‌ معناي‌ زندگي‌ هستند. كاكايي‌ و داوود در بحبوحه ‌نابودي‌ و ويراني‌ جنگ‌ و زلزله‌ معناي‌ آن‌ را درك‌ مي‌كنند و يحيي به‌ دليل‌ طينت‌ پليد خود از اين ‌آگاهي‌ محروم‌ مي‌ماند. با وجود اين‌ داستان‌ به‌ دو بخش‌ متفاوت‌ تقسيم‌ شده‌ است‌ زلزله‌ رودبار و ويراني‌ جهان‌ كه‌ سه‌ فصل‌ كتاب‌ را به‌ خود اختصاص‌ داده‌ است‌ و سالهاي‌ پرتلاطم‌ جنگ‌ و آنچه‌ در جبهه‌ مي‌گذرد در چهار فصل‌ بعدي‌ كتاب‌ گنجانده‌ شده‌ است‌. با اين‌ حال‌ اين‌ دو بخش‌ به‌ خوبي‌ با هم‌ جفت‌ نمي‌شوند و فصل‌ آخر به‌ دليل‌ طولاني‌ بودن‌، جذابيت‌ خود را از دست‌ مي‌دهد.
برخلاف این دو رمان که بخشی ازآن ها به جنگ می پردازد، رمان «در شعله های آب» تماما در جبهه می گذرد و اولین ماه های آغاز جنگ را روایت می کند. در اینجا نیز نویسنده در توصیف رزمندگان تصویری واقع گرایانه ارائه می دهد در میان رزمندگان آدم هایی را توصیف می کند که تنها برای ادای وظیفه یا احساسات وطن دوستانه یا انتقام مرگ عزیزانشان به جبهه آمده اند. نویسنده از شعارزدگی معمول دوری می کند.

شاید به دلیل همین تصویر واقع گرایانه است که این دو رمان اخیر از سوی متولیان دولتی ادبیات جنگ مورد اعتنا قرار نمی گیرند.

31 شهريور

2008-09-21T16:01:00.002+03:30

عجيب من امروز را دوست دارم. از صبح تا حالا، لااقل سه دفعه به ساعت نگاه كرده‌ام و از جا پريده‌ام كه « اي واي دير شد» و هر بار با درك اين حقيقت كه هنوز يك ساعت وقت دارم پر از شادي شده‌ام.

ايران 1400

2008-09-21T15:52:00.005+03:30

به بطالت دراز كشيده بودم واجازه مي‌دادم افكار پراكنده در ذهنم بالا و پايين بروند كه اين شعار تلويزيوني «ايران 1400» هم پيدايش شد و ناخواسته حساب كردم كه در آن سال، من به پايان ميانسالي رسيده‌ام و بعد ناگهان مثل يك مكاشفه در ذهنم جرقه زد كه در آن سال تمام كساني كه رهبران انقلاب اسلامي بودند يا زنده نيستند و يا از فرط پيري گوشه نشين شده‌اند و زمام در دست كساني است كه حتي سال‌هاي جنگ را به سختي به خاطر مي‌آورند و نيروي اصلي جامعه همين دهه شصتي‌هايي هستند كه در بند هيچ آرماني نيستند. هيچ توطئه اي در كار نيست. اين نتيجه طبيعي گذشت زمان و شكاف نسل‌هاست.
انديشه آرامش بخشي است اين‌كه «مانند همه سيل‌هاي ديگر كه روزي در دشتي آرام مي‌گيرند، سرانجام انقلاب اسلامي نيز در ايران 1400 به پايان محتوم خويش مي‌رسد.»

جذابيت مردانه

2008-09-10T16:11:00.001+04:30

اتفاقي صبح چهارشنبه خانه بودم و تلويزيون را روشن كردم و بعد ناگهان ديدم كه قسمتي از سريال قديمي «در برابر باد» است و آخرين صحنه فيلم جايي است كه «جاناتان گرت» در برابر «مري مالوين» مي‌ايستد تا او را به مزرعه ببرد.
كلي سر ذوق آمدم و بعد ناگهان كشف كردم كه تا چه حد معيارهاي من در مورد جذابيت مردانه در سال‌هاي كودكي و براساس جزئيات چهره اين مرد ساخته شده؛ صورت كشيده، چشم‌هاي گود با رنگ روشن سبز خاكستري، بيني كشيده و موهاي موج‌دار.
يادم آمد ان وقت‌ها فكر مي‌كردم مري آن‌قدرها هم قشنگ نيست. البته حالا نظرم فرق كرده و نمي توانم پيش خودم اعتراف كنم كه شايد قضاوت من در مورد زيبايي مري از سر حسادت بود.

کلید اسرار

2008-09-04T22:10:00.001+04:30

سريال «کليد اسرار» نقطه اوج برداشت سطحي و عوامانه از دين در دوران احمدي‌نژاد است.

خوشنامی

2008-08-24T09:06:00.001+04:30

مشغول همكاري با پروژه‌ايي هستم كه حوادث سال‌هاي اول پس از پيروزي انقلاب اسلامي را به مناسبت سي‌مين سالگرد پيروزي انقلاب مرور مي‌كنند. در اين دو ماه آن‌قدر جزئيات كتاب‌هاي خاطرات، روزنامه‌ها و نوشته‌هاي آن روزها را زير و رو كرده‌ام كه حتي شب‌ها خواب‌هاي انقلابي مي‌بينم. اولين حاصل اين كندوكاو تاريخي براي من اين بود كه ذهنيتي كه در مورد بعضي از شخصيت‌هاي سياسي آن روزها داشتم، عوض شده است.
حالا براي شخصيت بازرگان، صداقتش و اعتدالش آن‌چنان احترامي قائلم كه برايم سنگ محكي براي ديگر مدعيان شده. شهيد بهشتي برايم قابل احترام‌تر شده و كساني مانند عسگر اولادي ولاجوردي تنها خشم و نفرتم را برمي‌انگيزند و به همان اندازه بازخواني ادعاها و نوشته‌هاي كساني چون حجازي يا حتي موسوي گرمارودي فقط باعث خنده و تفريح است. بگذريم از سخنراني‌هاي آتشين و انقلابي مقامات سياسي كه جاي خود دارد.
گذشت زمان معيار فوق‌العاده‌ايي است، حالا كه آن شور و ديوانگي گذشته و گرد و خاك‌ها فرو نشسته، مي‌شود ديد كه چه تعداد اندكي روسفيد ماندند.

بعضی وقت ها

2008-08-18T21:49:00.000+04:30

بعضی وقت ها دیر می رسی و او رفته، همین.

اعتماد به نفس

2008-07-22T11:54:00.002+04:30

هر وقت در كوچه و خيابان راه مي‌رفتم و ياكريمي را مي ديدم كه يك متر جلوتر از من راه مي‌رفت و تا به دو قدمي‌اش نمي‌رسيدم، نمي‌پريد؛ فكر مي‌كردم كه ياكريم خنگ‌ترين يا لااقل تنبل‌ترين پرنده است. اما حالا پس از ناكامي در تلاش براي گرفتن بچه ياكريمي كه زير مبل گوشه پذيرايي گير افتاده بود و توانست از يك روزنه 10 سانتي ميان بازوي من و كفي مبل فرار كند، مطمئن شده‌ام كه اين پرنده كوچك و خاكستري فقط به قدرت مانورش مغرور است، همين.

انساني كردن

2008-07-20T11:33:00.003+04:30

يك اصطلاح انگليسي است به معناي انساني كردن؛ يعني نسبت دادن رفتارها و احساسات انساني به جانوران يا اشياء. فكر مي كنم دچار بيماري رواني شدم كه در آن همه موجودات برايم خصلت انساني دارند.
هيچ موجودي چندش آورتر و ناراحت كننده‌تر از سوسك نيست و من در زندگيم از هيچ چيز به اندازه سوسك‌هاي بالدار قرمز نمي‌ترسم؛ ناخودآگاه حضورشان را حس مي‌كنم. چند شب پيش كه توي خانه نشسته بودم ناگهان سرم را بالا آوردم و سوسكي را ديدم كه از در سرويس بهداشتي بيرون آمده بود و به طرف پذيرايي مي‌دويد. در يك آن، مثل فيلم‌هاي انيميشن روي دور كُند، من حشره خوشحالي را ديدم كه با اشتياق به سوي من مي‌دويد مثل اين كه يك دوست قديمي را پس از مدت‌ها پيدا كرده اما به طرز رقت انگيزي پاهايش روي سراميك تميز سُر مي‌خورد.
ديروز هنگام عبور از كوچه، بچه گربه‌ كوچكي به طرفم آمد. به من نگاه نمي‌كرد همه حواسش به نايلوني خاك باغبانيي توي دستم بود. لاغرترين گربه‌اي بود كه ديده‌ام با اين حال محكم راه مي‌رفت و سرش را بالا گرفته بود. صلابت راه رفتنش و سينه سپر كردنش برايم عجيب بود. نگاهم به پنجه پايش افتاد كه تا زانو زخم و خونين بود، نگاهم بالا آمد تا ببينم آيا بيني‌اش هم زخم است كه نگاهم خورد به پيشاني‌اش. يك تكه بزرگ از گوشت كنده شده و جاي آن، لايه‌ايي سله نشسته بود. حالا كه اين‌ها را مي‌نويسم تصوير گربه هنوز جلوي چشمم است. دلخراش‌ترين صحنه‌ايي بود كه تا به حال ديده‌ام. از همه بدتر نگاهش بود. حالت نوجوان‌هاي رنج كشيده‌ايي را داشت كه با غرور زخم‌هاي كودكي سخت‌شان را پنهان مي‌كنند و در نگاه‌شان حالت نااميد آدم‌هاي پيري است كه مي‌دانند دنيا جاي رنج است و انتظار هيچ چيز تازه‌ايي را ندارد.

از ليلي گفتن

2008-07-13T16:41:00.003+04:30

حقيقتش اگر بخواهم بر اساس رمان‌هاي فارسي كه در اين چند ساله جايزه ادبي برده‌اند، قضاوت كنم؛ بضاعت ادبيات فارسي واقعا ناچيز است. دارم كم كم پشيمان مي‌شوم كه اصلا وقتم را براي چنين آثاري بگذارم. نشسته‌ام و رمان «انگار گفته بودي ليلي» سپيده شاملو را خوانده‌ام. با آن‌كه اصلا از مجموعه داستان «دستكش قرمز»ش خوشم نيامد اما نخواستم كتابي را كه جايزه ادبي گلشيري را به دست آورده، نخوانده بگذارم.
داستان از زبان دو زن روايت مي‌شود كه هر كدام از منظر خود سرگذشت‌شان و از هم پاشيدن خانواده را روايت مي‌كنند. نويسنده از اين تكنيك تنها براي پوشش ماجراها استفاده كرده (كه كامل نيست و هنوز سوالاتي باقي مي‌ماند از جمله در مورد دختر چشم سياه) و فقط در يكي دو موقعيت كوچك، اين دوگانگي راويان، به معناي تفاوت ديدگاه به كار مي‌آيد. بدتر از همه يك جور سمبوليسم توي كار هست كه توي ذوق مي‌زند مثل تاكيد بر جنون مادرعلي يا انفعال پدرعلي يا قدرت محمود. شايد تنها قسمت جالب داستان همين فرقه محمود و مريدانش است كه آن هم بيشتربه دليل موضوع بكر آن است تا قدرت داستان‌پردازي نويسنده.
كلي ارفاق لازم است تا بشود ارزش ادبي اين رمان را متوسط برآورد كرد.

زنان در قرن هشتم هجري

2008-07-07T17:10:00.003+04:30

سفرنامه ابن بطوطه گوشه‌هايي از نحوه زندگي و جايگاه زنان را در جهان اسلام در قرن هشتم هجري آشكار مي‌كند. بنا بر نظر دكتر موحد، تعليم دختران و فرستادن آنان به مكتب اگرچه از نظر شرعي مجاز و حتي مستحسن بود اما جامعه محافظه كار و فروبسته آن زمان نمي‌توانست مخاطراتي را كه در سر راه زنان بود، ناديده بگيرد. تعليم زنان مستلزم مقداري آزادي براي او بود و اصولا آزادي براي زنان خطرناك شمرده مي‌شد. بنابراين روش محتاطانه‌اي كه براي توده مردم توصيه مي‌شد اين بود كه آموزش دختران را به آنچه براي نماز و عبادت ضروري باشد محدود سازند و از تعليم خط و شعر و غيره حذر كنند. حتي رفتن زن به مسجد براي اقامه نماز را دوست نداشتند. ابن عبدون در رساله حسبه خود مي‌گويد:« زنان را نبايد اجازه داد كه تابستان‌ها در برابر چشم مردم كنار آب بنشينند، اختلاط زن و مرد در معاملات روا نيست و زن و مرد نبايد در ايام عيد با هم و در يك مسير به گشت و گذار بپردازند.» برداشت سنتي آن روزگار آزادي زن در خارج از حصار خانه را برنمي‌تافت. اما اين تصوير كلي دو استثناء داشت يكي در ميان روحانيان كه بسياري از دختران آنان، خود راوي حديث بودند و ديگر در ميان خاندان‌هاي وابسته به طبقه فرمانروا كه ترك بودند.

تركان خود اهل فضل و سواد نبودند ليكن محدوديت‌هايي را كه در عالم اسلام براي زنان قائل بودند نداشتند و چون اسلام پذيرفتند باز آن بيقيدي درباره رفتار زن و مرد را كه لازمه مشاركت فعالانه آنان در زندگي صحرايي مبتني بر كوچ و چرا بود از دست ندادند. زنان ترك روي از مردان نمي‌پوشيدند و از حشر و نشر با مردان ملاحظه‌اي نداشتند. ابن بطوطه چندين جا به اين نكته تصريح مي‌كند كه مقام زن پيش ترك‌ها و مغول‌ها خيلي بلند و محترم است. چنان‌كه بالاي فرامين شاهي مي‌نويسند:«به فرمان سلطان و خواتين». هر يك از خاتون‌ها شهرها و ولايت‌ها با عوايد فراوان در دست دارد و در مسافرت‌ها كه با سلطان مي‌كنند، اردوي هر خاتون جداست. ابن‌ بطوطه از شيوه رفتار محترمانه سلطان محمد اوزبك پادشاه آلتين اردو (منطقه روسيه امروزي) با همسرانش شگفت‌زده مي‌گويد «همه اين مراسم و احترامات بي‌هيچ‌گونه پرده‌پوشي در برابر چشم مردم انجام مي‌گيرد.» با اين مقدمات غريب نمي‌نمايد كه خاندان‌هاي حاكم ترك دختران خود را از امتياز خواندن و نوشتن برخوردار كرده باشند و زنان آنان استعداد خود را در زمينه فضل و هنر، دست‌كم در كشورهايي چون ايران كه محيط اجتماعي تا اندازه‌اي پذيراي آن بود، نشان دهند. از نمونه‌هايي كه نامي از آن‌ها در كتاب‌هاي آن عصر به جا مانده مي‌توان از تَركان خاتون مادر اتابك محمدبن‌سعدبن‌ابي‌بكر و جهان ملك خاتون برادرزاده شاه شيخ ابواسحاق فرمانرواي شيراز و قُتلُغ خاتون در سلسله قراختاييان كرمان نام برد.

اما نبايد گمان كرد اين به معناي آزادي زنان از قيدهاي مردسالاري بود چون به تعبير مورخان «آيين مغول آن است كه هر كجاي دختري خوبروي باشد، از آن امرا،‌ به خدمت خان برند تا اگر خواهد تصرف كند يا به خدمت گمارد و اگر چشم خان به زني افتد و او را پسند كند، شوهر زن مكلف است كه او را تقديم خان كند.»
از آن جالب‌تر كشورهاي تازه مسلمان هستند كه به سنت‌هاي گذشته خود عمل مي‌كنند هر چند گاه با اسلام در تناقض است. دو نمونه جالب آن پوشش زنان مالديو و شيوه مادرتباري در ميان مسوفي‌هاست.
ابن بطوطه در توصيف مردم جزاير مالديو ( نزديك شبه جزيره هند) مي‌گويد كه «زنان اين جزاير سر خود را نمي‌پوشانند ملكه‌اشان نيز همين‌طور است. اين زنان گيسوان خود را شانه زده آن را به يك‌سو جمع مي‌كنند و اكثرا جز لنگي كه از ناف تا پايين تنه آنان را مي‌پوشاند، جامه‌اي بر تن ندارند. باقي بدن آنان عريان است و به همين وضع در بازارها و ساير جاها راه مي‌روند. چون من متصدي قضا گشتم خيلي كوشيدم كه اين عادت را از ميان آنان براندازم اما كاري از پيش نبردم.» البته اين شيوه پوشش ربطي به آزادي يا منزلت زنان نداشت چون به گفته ابن بطوطه زن مالديوي در حضور شوهر خود غذا نمي‌خورد بلكه چون خدمتكار در برابر شوي مي‌نشيند و منتظر مي‌ماند تا او غذاي خود را بخورد آن‌گاه دست‌هاي شوهر را مي‌شويد و غذا را برمي‌چيند.
مسوفي‌ها در امپراطوري مالي در آفريقاي غربي نيز از نظر ابن بطوطه عجيب و غريبند:«مردهاي‌شان غيرت ندارند. در ميان آنان انتساب به پدر مورد اعتبار نيست بلكه نسبت آنان به دايي است. ارث هم به خواهرزاده‌ها مي‌رسد نه اولاد و اين چيزي است كه من در همه دنيا نديدم مگر در نزد كفار مالابار از هندوان. ولي نكته اينجاست كه مسوفي‌ها مسلمانند و نماز مي‌گذارند و فقه مي‌خوانند و حافظ قرآن مي‌باشند!» به روايت ابن‌بطوطه زنان مسوفي روي خويش نمي‌پوشانند و با مردان اختلاط مي‌كنند و دوستي و صحبت زن و مرد ميان آنان چيزي عادي است.(البته از راه درست و آن‌گونه كه به هيچ وجه مايه تهمت نيست)
منبع: ابن بطوطه، محمد علي موحد، تهران: انتشارات طرح نو، 1376.

مشاهدات چيتگري

2008-07-05T15:56:00.001+04:30

اين دوچرخه‌هاي دونفره هم چيز رمانتيكي است.

de juvo

2008-07-05T15:55:00.003+04:30

(هشدار: اين نوشته برخي از جزئيات داستان فيلم را افشا مي‌كند.)
يك سالي بود كه من اين فيلم را داشتم اما گذاشته بودمش براي روز بينوايي. مثل بچگي‌ها كه خوراكي‌هاي خوبم را مي‌گذاشتم كنار تا سر فرصت بخورم و همان فكر داشتن و تخيل براي مزه خوراكي، برايم لذت اصلي بود. با كلي مقدمه چيني و مناسك مخصوص آمدم سراغ فيلم. همان پنج دقيقه اول كه مسافران خوشحال كشتي را نشان مي‌داد حدس زدم قرار است كشتي منفجر شود و كلي كيف مي‌كردم كه تصاوير اين‌قدر كار شده و تميزند، بعد كه كارآگاه وارد شد و در چند دقيقه فهميد انفجار كشتي، خرابكاري بوده و بعد معماي قتل دختر جوان (حظ بردم از اين كه چشم‌هاي جسد باز بود و آن طور نگاه مي‌كرد)؛ دقيقا همان كليشه‌ داستان‌هاي پليسي بود كه مي‌پسندم. توي ذوق نمي‌زد، چون دقيقا همان طعمي بود كه انتظارش را داشتم.
داستان كه رسيد به امكانات تصاوير ماهواره‌اي و اين‌كه بتواني چهار روز قبل زندگي كسي را ببيني كه مي‌داني حالا مرده، كلي ته دلم غنج رفت و با همه وجود داشتم تصاوير كامپيوتري را مزه مزه مي‌كردم. آن ژست رمانتيك گرفتن كارآگاه و مشكوك شدنش به كل جريان، ديگر نهايت لذت بود. اما بعد كه رسيديم به توضيح امكان ديدن گذشته و پل زدن در زمان، يك گوشه دلم شور افتاد. حتي تعقيب و گريز در بزرگراه در حالي كه يك چشم كارآگاه دارد شب چهار روز پيش را مي‌بيند، حالم را جا نياورد. حق هم داشتم. همه فيلم‌ها بخصوص داستان‌هاي بازگشت به زمان گذشته در معرض اين خطر قرار دارند كه قانوني را كه خودشان گذاشته‌اند و داستان را بر بنيان آن چيده‌اند نقض كنند و در نتيجه از چشم من بيفتند.(به خاطر همين فيلم حس ششم را دوست ندارم)
خب اين فيلم هم همين كار را كرد. قوانين را نقض مي‌كند آنچنان آشكار كه ديگر نمي‌داني چه بگويي. كارآگاه يادداشتي به گذشته مي‌فرستد تا بتواند جلوي خرابكاري را بگيرد. همكارش به جاي او يادداشت را مي‌بيند و با خرابكار روبرو و كشته مي‌شود و چون در اين درگيري ماشين خرابكار آسيب ديده، او به سراغ دختر جوان مي‌رود و پس از دزديدن ماشينش او را به طرز فجيعي به قتل مي‌رساند. اينجاست كه من حرص مي‌خورم و مي‌خواهم يقه فيلمنامه‌نويس را بگيرم و بپرسم: خب همكار كارآگاه در چهار روز پيش هم مرده بود و همين‌طور دختر جوان، پس يعني چهار روز پيش هم يادداشتي روي ميز بوده؟؟؟
بقيه داستان بر اساس كليشه رايج معلوم است؛ كارآگاه شخصا به زمان گذشته برمي‌گردد و با پرتاب ماشين حاوي بمب به رودخانه، جلوي فاجعه را مي‌گيرد و چون منطقا نمي‌شود در زمان حال دو كارآگاه وجود داشته باشند، كارآگاه برگشته به گذشته در انفجار بمب مي‌ميرد.
اينجاست كه من ديگر با فيلمنامه نويس حتي بحث نمي‌كنم.

تابستان رنگي

2008-07-02T15:56:00.002+04:30

به لطف سردار رادان كه گفته در طرح برخورد با بدحجابي،‌ رنگ لباس مورد اشكال نيست؛‌ بازار پر شده از مانتوهاي تك رنگ از زرد روشن، نارنجي، قرمز، آبي، بنفش و همه طيف‌هاي سبز از جنس ريون با كلي چين اضافه گرفته تا مانتوهايي با طرح‌هاي شلوغ رنگي، چهارخانه‌هاي ساده تابستاني و سارافون‌هاي پنبه‌اي دورنگ تين‌ايجري. كنار آن هم روسري‌هاي ساتن و كيف‌هاي بزرگ و كفش‌هاي براق با رنگ‌بندي‌اي كه فقط در جعبه مداد رنگي پيدا مي‌شود. مدل‌ها و برش‌ها جوري است كه مي‌شود هم در خيابان به عنوان مانتو پوشيد و هم در مجلس مهماني به عنوان لباسي ساده و شيك.

هميشه دوست داشتم مانتوهاي رنگي متداول شود اما حقيقتش اين رنگ‌ها و مدل‌ها قشنگ نيستند (پانزده سال پيش رسما دهاتي محسوب مي‌شدند) ديروز فروشگاه‌هاي ميدان هفت تير را گشتم و چند تايي مانتو هم پرو كردم اما سرآخر نتوانستم خودم را راضي كنم كه حتي يك مانتو بنفش سير بخرم.

مركانتیلیسم كره‌اي

2008-07-01T17:06:00.005+04:30

اين سريال امپراطور دريا هم بد چيزي نيست. گذشته از آن مثلث عاشقانه هيجان‌انگيز، جالب است كه آدم تصويري از ساختار سياسي، اقتصادي و اجتماعي شرق دور در قرن شانزدهم ببيند و اگر با تحليل جامعه شناسي تاريخي نگاه كنيد نشان مي‌دهد كه چطور ثروت حاصل از تجارت (شيوه انباشت ثروت در مركانتیلیسم عصر رنسانس) به دليل ساختار اجتماعي شديدا طبقاتي و مطلق بودن قدرت سياسي، برخلاف تجربه اروپا، به ايجاد بورژوازي و سرمايه‌داري نمي‌انجامد.
اين قسمت‌هاي پاياني سريال را از دست ندهيد.(سه شنبه‌ها ساعت 9 شبكه سه) هر چه باشد بهتر از سريال «مرگ تدريجي يك رويا» ساخته فريدون جيراني است كه همان ساعت از شبكه دو پخش مي‌شود و نه تنها شعارهاي ايدئولوژيكش حوصله آدم را سر مي‌برد، در شخصيت جيراني (هماني كه قرمز و شام آخر را ساخت) هم شك مي‌كني.

اندر حكايت نظافت خانه

2008-06-29T15:27:00.012+04:30

گفتم كه آخر هفته كمي به خانه برسم، فرش را ببرند بشویند؛ پرده‌ها را توي ماشين لباسشويي بیاندازم، پنجره‌ها را پاك كنند و بالكن و حمام را بشویند. از روي آگهي‌هاي همشهري به يكي از اين شركت‌هاي خدمات نظافت كه شماره ثبت داشت، روز قبل زنگ زدم و يك كارگر مرد براي كاري 4 ساعته خواستم. با كلي دردسر و تماس‌هاي مكرر توانست آدرس را پيدا كند و سر ظهر پيدايش شد. جوانك 19 ساله‌ی لاغر و بي‌دست و پايي بود كه معلوم شد به عمرش حتي در كار خانه-تكاني عيد، به مادرش كمك نكرده است. بلد نبود پرده‌ها را باز كند، توي حمام جوهر نمك را روي پودر شوينده ريخت و نزديك بود خفه شود.
بعد از چهار ساعت حرص خوردن از نابلدي و كثيف كاريش -شيشه‌ها را نصفه نيمه پاك كرده، پنجره‌هاي كشويي را اشتباهي جا زده و حمام را هم نشُسته ول كرده بود- برگه‌ی رضايت و گرفتن اشتراك را به دستم داد تا امضا كنم. اينجا بود كه ديگر دود از كله‌ام بلند شد؛ شركت نظافت با صراحت نوشته بود كه مشتري گرامي لطفا به نكات ذيل توجه كنيد: كارگري كه براي شما فرستاده شده (اسمي نداشت) فقط براي امروز به شما معرفي شده و به محض ورود، شما حكم كارفرماي او را داريد و ما در مورد حوادثي كه در محل كار براي او رخ مي‌دهد يا رفتارهاي ناشايست و غيراخلاقي او هيچ مسئوليتي نداريم.
مانده بودم كه چه بگويم. به كارگرشان آموزشي نداده‌اند، در برابر حوادث هم بيمه نمي‌كنند، تضميني هم براي صلاحيت اخلاقي او ندارند، آن وقت يك‌سوم حقوقش را هم مي‌گيرند. اين هم يك شيوه بهره‌كشي و سوء‌استفاده ديگر. از طرفي اگر مردم دنبال آدم مطمئن نباشند مگر مريض هستند كه به اين شركت‌ها زنگ بزنند؟ اتفاقا اينجاست كه نيروي انتظامي بايد در طرح امنيت اجتماعي بر كار اين‌جور شركت‌ها نظارت كند. به جاي گير دادن به نحوه پوشش خانم‌ها در محل كار، ببينند كه اين شركت‌هاي خدماتي چطور نيرو استخدام مي‌كنند و هر كسي را كه از راه رسيد روانه خانه مردم!

دن براون قصه گو

2008-06-22T15:30:00.006+04:30

همين‌طوري هوس كردم كه دوباره كتاب «رمز داوينچي» دن براون را بخوانم. داستان لو رفته بود و البته كل رمز داوينچي و فرزند داشتن عيسي و واگذاري كليسا به مريم مجدليه مضحك بود. بيشتر علاقمند بودم مباحث مربوط به نمادهاي مادينه در اديان پگاني و مسيحيت و پاورقي‌هاي كامل مترجمان كتاب (حسين شهرابي، سميه گنجي) در مورد مصاديق آن در ايران باستان را دوباره مرور كنم. مي‌دانم در اين مورد كارهاي متفرقه‌اي منتشر شده، از همه بهتر كتاب «بانوي هفت قلعه» است كه در آن، باستاني پاريزي نشانه‌هاي به جا مانده از تقديس آناهيتا در فرهنگ‌هاي محلي را پي‌گرفته. اما اي كاش يك نفر مي‌نشست و كتابي كامل و جامع در مورد حضور اين نمادها در اسلام مي‌نوشت. منظورم فقط چيزهايي در حد محراب را نماد زنانگي و مناره را نماد مردانگي دانستن نيست. چيزهايي عميق‌تر مثل تقدس حضرت فاطمه و آب را مهريه او دانستن (مثل پيوند آناهيتا با آب) و يا باقيمانده‌‌هاي ميتراپرستي در مذهب امروز (نقاره زدن و دف و شب يلدا).
بگذريم، كنجكاو شدم كه كتاب ديگر دن براون، «فرشتگان و شياطين» را هم بخوانم، آن كتاب هم به يك گروه مخفي مخالف با كليسا در قرون وسطي به نام اشراقيون مي‌پردازد كه عجيب من را ياد اخوان‌الصفا در تمدن اسلامي انداخت.(هر چند آن‌ها بيشتر فيلسوف بودند) البته اينجا ديگر مترجم به خودش زحمت اشاره به اين اطلاعات جانبي را نداده بود و از آن بدتر كتاب واقعا ارزش ديگري نداشت. جايي خوانده بودم كه اگر اطلاعات تاريخي را از كارهاي «براون» برداريم، چيزي بيشتر از داستان‌هاي معمايي در سطح «سيدني شلدون» نيست شايد كمي هم بدتر. با خواندن كتاب اخير و تجربه قبلي كتاب‌هاي سيدني شلدون اين نكته تاييد مي‌شود. فريب نخوريد و وقتتان را براي كتاب‌هاي دن براون هدر ندهيد. فيلم‌هايش كفايت مي‌كند.

بچه ها در پمپ بنزين

2008-06-18T13:22:00.002+04:30

نمي‌دانم كجا خواندم كه بنزين بدون سرب هم خطرناك است. استنشاق بخار آن وقتي در پمپ بنزين روي زمين مي‌‌ريزد،‌ به شدت سرطان‌زاست. حالا هر وقت مي‌بينم كنار پنجره باز ماشيني در پمپ بنزين يك بچه كوچك نشسته به شدت عصبي مي‌شوم. كسي در مورد اين مساله اطلاعات علمي دارد؟

تعرض در دانشگاه

2008-06-17T16:29:00.008+04:30

دانشجويان دانشگاه زنجان به دليل قصد تعرض معاونت دانشجويي به يكي از دانشجويان دختر، تحصن كرده‌اند. گويا اين مسئول كه از اعضاي كميته انضباطي است، دانشجو را تحت فشار قرار داده كه براي بايگاني شدن پرونده‌اش در كميته انضباطي، روابط جسماني را بپذيرد و البته دفتر كار خود را به عنوان محل مناسب انتخاب كرده. دانشجوي دختر نيز براي گير انداختن او با چند دانشجوي ديگر هماهنگ مي‌كند و آن‌ها وارد اتاق مي‌شوند و فيلم مي‌گيرند. فيلم منتشر شده (در يوتيوب) چيزي را نشان نمي‌دهد جز بدون مقنعه بودن خانوم و دستپاچگي معاونت محترم( مطالب مرتبط را در خبرنامه اميركبير بخوانيد).
دفعه اولي نيست كه چنين مشكلاتي پيش مي‌آيد، در همه دانشگاه‌ها اساتيدي هستند كه سر و گوش‌شان مي‌جنبد و كاملا آماده‌اند تا از توجه و تحسين دانشجويان دخترشان در راستاي مطامع‌شان استفاده كنند و در برابر اين رفتار دور از شان حداكثر فقط تذكر ملايمي دريافت مي‌كنند چون قربانيان در صورت عدم رضايت،‌ از ترس آبرو شكايتي نمي‌كنند و اگر هم شكايتي كنند، راهي براي اثبات جرم ندارند. حالا شهامت اين دختر كه سعي كرده حتي به قيمت سرزبان افتادن اسمش، فرد خطاكار را رسوا كند، قابل تحسين است.
چند نفري اين وسط نظر داده‌اند كه انتشار فيلم، غيراخلاقي بوده و يا تشنج در جو دانشگاه در راستاي اهداف انجمن اسلامي بوده و ... به اين دوستان يادآوري مي‌كنم مگر در همين يكساله كه خبر هتك حرمت مسئولين حراست دانشگاه سهند و كرمانشاه منتشر شد، كدام برخورد جدي با متخلفين صورت گرفت؟ اگر انتشار فيلم و تحصن دانشجويان نبود آيا اميدي براي مجازات متخلف وجود داشت؟ حتم دارم از نظر اين حضرات و همفكرانشان، جرمي رخ نداده؛ مسئول محترم قصد داشته از راه شرعي و اجراي صيغه ازدواج موقت وارد شود و خانوم مي‌توانست قبول نكند. از نظر آن‌ها، مبحث عدم رعايت اخلاق حرفه‌اي از سوي اساتيد و مصاديق آزار جنسي در محيط كار، محلي از اعراب ندارد.
تا آنجا كه مي‌دانم لااقل در كشور آمريكا كه روابط جنسي بين افراد بزرگسال و در شرايط رضايت طرفين، تجاوز محسوب نمي‌شود، اخلاق حرفه‌اي روابط شخصي بين اساتيد و دانشجويان را نمي‌پذيرد و چنان‌چه روابط يك استاد با دانشجويش آشكار شود، سوءاستفاده از قدرت تعبير شده و باعث اخراج استاد از دانشگاه مي‌شود.
كل اين قضيه (حالا حقيقت هرچه هست) حاصل چند مشكل اساسي در كشور ماست:
- دستورالعمل‌ها و آيين‌نامه‌هاي مشخصي به عنوان شيوه مناسب رفتار اساتيد و دانشجويان وجود ندارد. از يك طرف عده‌اي به بهانه پوشش نامناسب و روابط بين دانشجويان پسر و دختر آن‌ها را به كميته انضباطي مي‌كشند و دست‌شان براي اعمال قدرت باز است و همزمان سوءاستفاده اساتيد از تحقيقات دانشجويي و يا تقلب و عدم رعايت حقوق مالكيت فكري از سوي دانشجويان حتي مورد توجه قرار نمي‌گيرد.
- انتخاب مسئولين براساس معيارهاي سياسي يا ظاهرالصلاح بودن، فضايي ايجاد مي‌كند تا آدم‌هاي ناشايست در مناصب مهم قرار گيرند. اين باور اشتباه كه فرد بايد اول متعهد باشد بعد متخصص؛ توجيه‌گر حضور افراد غير متخصص در مصدر امور و عدم نظارت بر كار آن‌ها شده.
-سيستم‌هاي نظارتي و بازرسي يا وجود ندارند يا به بهانه حفظ آبروي نظام و نريختن آب به آسياب دشمن، كاري نمي‌كنند(در آخرين مورد، سردار زارع با وثيقه آزاد شده) حداكثر فرد متخلف را به جاي ديگري مي‌فرستند. اين رويه غلط در بين مديران بلند پايه و بخصوص وابستگان احزاب سياسي تبديل به عرف شده. هزينه كردن آبروي نظام براي افراد بي‌لياقت حاصلي ندارد جز اين‌كه هر روز اعتقاد مردم به عدالت قضايي كمرنگ‌تر مي‌شود.
تنها راه شكستن اين عرف غلط، وجود مطبوعات آزاد و فعالان اجتماعي آگاه است تا فساد را آشكار كنند اما دولت كه مبارزه با فساد را شعار خود قرار داده، علاقه‌اي به الزاماتش ندارد و افشاگري و افترا به شيوه پاليزدار را مي‌پسندد. نمي‌دانم دولت تا كي ‌مي‌خواهد آزموده‌ها را دوباره بيازمايد؟

آوازخوان غمگین

2008-06-17T16:20:00.003+04:30

من تقريبا هر فيلمي كه به دستم برسد را مي‌بينم اما فيلم‌هاي موزيكال در اين بين جايي نداشتند. البته آواي موسيقي (اشك‌ها و لبخندها)، مري پاپينز و آواز در باران را چون ديگر جزء كلاسيك‌ها بودند، از سر كنجكاوي تماشا كردم اما كلا علاقه‌اي به اين ژانر نداشتم (شايد چون خيال مي‌كردم فيلم‌هاي موزيكال، داستان محكمي ندارند) تازگي‌ها دو فيلم ديدم كه نظرم را عوض كردند: دختران رويايي و به رنگ گل سرخ.
دختران رويايي، داستان سه دوست نوجوان است كه در آرزوي شهرت گروه موسيقي كوچك‌شان هستند. آن‌ها مورد توجه يك مدير بلند پرواز قرار مي‌گيرند، درگير دنياي موسيقي مي‌شوند و شهرت، عشق، رنج و تلخكامي را تجربه مي‌كنند. سال‌ها بعد، زندگي و روياي آن‌ها عوض شده. فيلم شسته رفته و تميز است و آوازها خوب اجرا شده‌اند؛ لباس‌ها، دكور و نمايش‌ها باشكوهند. شخصيت‌پردازي و بازي بيشتر هنرپيشه‌ها عالي است (هر دو بازيگر اصلي زن واقعا خواننده‌اند). در كل فيلم، تصوير خوبي است از صنعت موسيقي و زد و بندهاي پشت پرده اين تجارت. حتي اگر ميانه چنداني با موسيقي غربي و شوهايش نداريد، اين فيلم سرگرم‌تان مي‌كند.
به رنگ گل سرخ هم داستان زندگي اديت پياف خواننده فرانسوي است كه بعد از جنگ جهاني دوم به شهرت رسيد و در جواني از دنيا رفت. روايت غيرخطي زندگي قهرمان اصلي، بازسازي دقيق حال و هواي آن دوران، بازي عالي كوتيار در نقش جواني و ميانسالي پياف و اجراي خوب آوازها، فيلم را به ياد ماندني مي‌كند.

مژده به علاقمندان

2008-06-14T16:42:00.005+04:30

فصل مگنولياي سفيد در بلوار كشاورز آغاز شد.

تب براتيگان

2008-06-14T16:22:00.003+04:30

چند ماه گذشته در وبلاگ‌ها و اخبار ادبي زياد به نام ريچارد براتيگان برمي‌خوردم، گويا كشف جديدي بود كه بايد خوانده مي‌شد. از سر اتفاق، مجموعه داستان «اتوبوس پير» او دم دستم آمد و از سر كنجكاوي خواندمش. جالب بود. چند داستان خوب داشت مثل انتقام چمن، تلويزيون و اتوبوس پير و بعضي از تعبيراتش به شعر پهلو مي‌زدند اما در كل كمتر از آني بود كه انتظار داشتم. داستان‌هاي او چيزي بيشتر از رئاليسم جادويي به سبك آمريكايي نيستند.
به مقدمه كتاب كه مراجعه كردم و زندگي‌نامه‌اش را خواندم بيشتر از همه از تاريخ مرگش شگفت‌زده شدم؛ در سال 1984 با تفنگ شكاري خودكشي كرده. يعني باز جبر جغرافيايي وابستگي خوانندگان فارسي به سليقه مترجمان. نويسنده‌اي سال‌ها بعد از مرگش، ناگهان توسط مترجمي كشف مي‌شود و بعد تبديل مي‌شود به مد. همه مي‌خواهند آثارش را ترجمه كنند يا بخوانند و نقد كنند. آن هم در شرايطي كه اسامي تعدادي از شاهكارهاي ادبي جهان حتي به گوشمان نمي‌خورد. از فهرست صد رمان برتر قرن بيستم فقط حدود 30 كتاب به فارسي ترجمه شده، آن وقت ما بايد در تب نويسندگاني باشيم كه اين روزها در كشورشان به فراموشي سپرده شده‌اند.

تاوان

2008-06-02T20:46:00.004+04:30

فیلم تاوان درباره براینی، دختر نوجوان و نویسنده‌ای است که به طور تصادفی مغازله خواهر بزرگترش سیسیلیا با رابی ترنر، ‏فرزند تحصیل کرده یکی از خدمتکارانشان را مي‌بیند و برداشت‌ غلط و کودکانه او از این رابطه باعث مي‌شود تا پس از آزار جنسی یکی از بستگان خانواده، نزد پلیس شهادت ‌دهد که رابی ترنر این کار را کرده. ‏رابی دستگیر و زندانی می‌شود. چهار سال بعد، وقتی جنگ دوم جهانی آغاز مي‌شود، رابی برای جنگ عازم جبهه شده و ‏سیسیلیا نیز که همچنان عاشق اوست، خانه را ترک و در لندن ساکن مي‌شود و براینی مي‌خواهد به هر نحوی، اشتباه خود را جبران كند.
این خلاصه، محتوای فیلم را نشان مي‌دهد، داستانی در مورد عشق میان پسری فقیر و دختری ثروتمند در زمینه جنگ جهانی، اما ارزش فیلم در این است كه این داستان تكراری را به شیوه جدیدی روایت مي‌كند، قاب‌های زیبا و نماهای پرشكوه (بخصوص نمایی از ارتش در حال عقب نشینی در ساحل دانكرك)، روایت دوباره یك سكانس از نگاه یكی دیگر از شخصیت‌ها، روایتی دقیق از دلهره‌ها و سوء‌تفاهم میان عشاق، موسیقی بدیع و پایانی تكان دهنده كه نقطه قوت فیلم است؛ آن‌قدر كه تازه عمق فاجعه را درك مي‌كنید و هیچ چیز مانع جاری شدن اشك‌ها نیست.
اما برای من براینی شخصیتی بود كه ناخواسته با او همدردی كردم و به طرز رقت‌انگیزی به یاد سیزده سالگی خودم افتادم. سنی كه فكر مي‌كردیم همه چیز را مي‌دانیم و باید كاری بكنیم. یكی از ترحم برانگیزترین دیالوگ‌های براینی آنجاست كه با دخترعمویش (كه در همان زمان مورد آزار جنسي قرار گرفته ولي آن را پنهان مي‌كند) در مورد كشف خود حرف مي‌زند و مي‌گوید «اگر من به موقع به كتابخانه نرسیده بودم، معلوم نبود رابی چه بلایی سر خواهرم مي‌آورد.» او تصوری از توام بودن عشق با كشش جسمانی ندارد. او رابی را بیمار جنسی تصور مي‌كند و و دروغ مي‌گوید تا او را از خانواده و خواهرش دور كند و عواقب كاری كه مي‌كند بدتر از آن است كه حتی قادر باشد تصور كند. سیزده سالگی سن وحشتناكی است.

قول

2008-05-28T14:48:00.001+04:30

(هشدار؛ این متن، مقداری از داستان را لو مي‌دهد).
قول یكی از مشهورترین رمان‌های پلیسی دورنمات است. او داستان كارآگاهی را روایت مي‌كند كه در موقعیتی بغرنج ناچار مي‌شود به مادر دختر كوچكی كه به قتل رسیده قول دهد كه قاتل را پیدا خواهد كرد و براساس نقاشیی كه از دخترك به جا مانده به دنبال قاتل مي‌گردد و برای او دام مي‌گذارد اما در آخرین لحظه سر و كله قاتل پیدا نمي‌شود و كارآگاه كه همه زندگی خود را بر سر این كار گذاشته، به جنون مي‌رسد.
این رمان را فاتحه‌ای بر رمان پلیسی خوانده‌اند چون دورنمات در این رمان، آگاهانه پیش‌فرض اصلی رمان‌های پلیسی را نقض مي‌كند. منتقدان در تحلیل رمان پلیسی بر این نكته تاكید مي‌كنند كه رمان پلیسی ملهم از جهان‌بینی بورژوایی است كه در آن علیت نقش اصلی را ایفا مي‌كند و فرض بر این است كه اگر كارآگاه باهوشی سرنخ‌ها را دنبال كند، مي‌تواند معمای جنایت را كشف و قاتل را پیدا كند، اما دورنمات بر روی عامل تصادف انگشت مي‌گذارد. قاتل او در یك حادثه مرده است و به صحنه آخرین جنایت خود نرسیده.(متاسفانه منبع این تحلیل یادم نیست)
در نگاه اول، مي‌شود به دورنمات حق داد كه اتكای جرم‌شناسی به منطقی دانستن امور را به سخره بگیرد اما حالا كه برای بار دوم رمان را خواندم به فكرم رسید كه اتفاقا مشكل اصلی در كم بودن عقلانیت است نه زیادی آن. وگرنه وقتی سر و كله قاتل پیدا نشد و سال‌های بعد هم خبری از او نشد باید به این فكر مي‌افتادند كه شاید به دلیلی مرده یا از كشور رفته است و در این جستجو مي‌توانستند به راحتی متوجه تصادف ماشین سیاه قاتل در روز موعود شوند. اصلا اگر اطلاعات مانند امروز در دسترس بود چقدر طول مي‌كشید كه مشخصات ماشین‌های سیاه با شماره آن ایالت خاص و مظنونین را بررسی كنند. قبول همیشه جنایت‌هایی رخ مي‌دهد كه حل نمي‌شوند اما این به دلیل ناقص بودن ابزارهاست نه عقلانیت بیجای پشت جرم‌شناسی.

نسبیت تلخی فضا

2008-05-28T12:48:00.002+04:30

شماره 47 هفته نامه شهروند امروز، به تاریخ 29 اردیبهشت مصاحبه‌ای با رضا امیرخانی (نویسنده رمان‌های ارمیا و من او) دارد. او در مورد سفرش به خارج از كشور مي‌گوید:« اوج دوره دوم خرداد بود. حرف زیاد بود و كار كم. به گمانم ایران در آن زمان خیلی جای ماندن نبود. تجربه تازه‌ای به آدم منتقل نمي‌شد. شرایط سخت و فضای تلخی داشتیم. به سرم زده بود كه از ایران خارج شوم و چند سالی دور باشم» خواندن این مطلب، ناخواسته باعث لبخند تلخی شد، چون با این قیاس، این روزهای احمدی نژادی برای آقای امیرخانی و دیگر همالانشان، گل و بلبل است و این دیگران هستند كه شرایط سخت و فضای تلخی دارند و به فكر رفتن هستند.
داستان پرسپولیس مرجانه ساتراپی هم چنین حكایتی است. سال‌های پس از پیروزی انقلاب، برای عده‌ای روزگار سختی بود كه آن‌ها را به مهاجرت واداشت. دوره دوم خرداد، فضا برای عده‌ای غیرقابل تحمل شد و حالا هم كه برای ماندن باید مرتب كار فكری كرد و دلیل و توجیه آورد. اما باید انصاف داد، تجربه مرجانه ساتراپی، تا چه حد تجربه عامی بود؛ مگر چند نفر در خانواده‌اشان كمونیست داشتند یا نسبت به مذهب، از دیدگاه سنتی پیروی نمي‌كردند؟ چند درصد از جمعیت ایران مانند او و خانواده‌اش زندگی مي‌كردند؟
دوره دوم خرداد برای چند درصد جامعه ایران غیرقابل تحمل شد و حالا برای چند درصد جمعیت ایران، روزگاری است مطابق با ارزش‌های انقلاب و آنی كه باید باشد؟

بايگاني باز

2008-05-26T16:44:00.004+04:30

كساني كه رمان‌هاي جان گريشام را خوانده باشند با انبوهي از اطلاعات جانبي روبرو مي‌شوند كه در مورد نحوه رسيدگي به پرونده‌ها و جرايم در سيستم قضايي آمريكاست. البته نويسنده در طي داستان‌هاي پر هيجان و معمايي كه به نوعي با سيستم قضايي سرو كار دارند، (شركت حقوقي، شكايت از بيمه، عضويت در هيات منصفه، وكالت و ...) اشكالات اين سيستم را هم بيان مي‌كند، به لطف اين داستان‌ها، اطلاعات من در مورد روند رسيدگي به پرونده‌هاي قضايي در آمريكا بيشتر از سيستم قضايي كشور خودمان است. يكي از بزرگ‌ترين حسرت‌هاي من اين است كه در ايالات متحده سيستم‌هاي بايگاني پرونده‌هاي دادگاه، باز است و هر شهروندي مي‌تواند، پرونده‌هاي پايان يافته را مطالعه كند. تصور چنين سيستمي در كشور ما كه حتي كتابخانه‌ها با سيستم باز در آن به تعداد انگشتان دست نيست، به ناممكني پرواز فيل‌هاست.

ساعت‌ها

2008-05-22T16:00:00.005+04:30

رمان ساعت‌ها تحت تاثير و برگرفته از رمان خانم دالووي ويرجينيا وولف نوشته شده است. در اين کتاب، مايکل کانينگهام همچون کتاب خانم دالووي، زندگي هر يک از سه زن داستانش را در يک روز از ماه ژوئن بازگو مي‌کند. زندگيي كه هر كدام به نوعي با رمان خانم دالووي پيوند دارد. وولف يک روز صبح از خواب بيدار مي‌شود، او خوابي ديده که به زودي تبديل به رمان خانم دالووي خواهد شد. او تمام روز در مورد قهرمانش و عشق و مرگ او فكر مي‌كند.
دومين زن داستان، لورا براون، زني حامله در لوس آنجلس در سال 1949، تمام تلاشش را مي‌کند تا جشن تولد شوهرش را خوب برگزار كند، اما نمي‌تواند از خواندن کتاب ويرجينيا وولف دست بکشد. او با همه تعلقش به شوهر و پسرش و حتي فرزندي که در راه دارد، بازهم در تلاش يافتن هويتي است که آن را گم کرده است.
زن سوم، کلاريسا ووگان در ابتداي قرن بيست و يک زندگي مي‌كند. او ناشري است كه مي‌خواهد براي عشق قديمي‌اش، شاعري دچار ايدز به مناسبت جايزه ادبي، مهماني بگيرد. داستان به گونه‌اي است که به نظر مي‌رسد ويرجينيا وولف در کتاب "خانم دالووي" او را به تصوير کشيده است. حتي ريچارد (شاعر عاشق زن كه پسر لوراست) او را به اين نام مي‌خواند.
تم‌هاي رمان ساعت‌ها متنوع است: حساسيت بيش از حد در برابر زندگي، وسوسه مرگ، اضطراب، تنهايي، ناكامي، جنسيت و عشق (نيمي از شخصيت‌ها، همجنس‌گرا يا همجنس‌خواهند). اما فكر مي‌كنم بيشتر از هر چيز رمان در ستايش زندگي و درك تماميت لحظه حال است. در مجموع حتي اگر از رمان‌هاي توصيفي خوشتان هم نمي‌آيد، نثر خوش ساخت و فصل‌هاي درهم تنيده کتاب كه پر از ارجاعات به ديگر شخصيت‌هاست، شما را سر ذوق مي‌آورد. حتي اگر فيلم ساعت‌ها را ديده‌ايد، كتاب را از دست ندهيد.

در گل‌فروشي

2008-05-22T16:00:00.003+04:30

يك شاخه گل صد تومني، هزار تومن.

عكاسي متفاوت

2008-05-21T12:03:00.003+04:30

با چندتايي از خانم‌ها در مورد عادات حرص دربيار مردها حرف مي‌زديم، صحبت رسيد به شيوه عكاسي آقايان. يكي از دوستان مي‌گفت دارد كم كم به دختر كوچكش حسودي مي‌كند چون شوهرش از دختر 9 ماهه‌اشان بيش از 6 هزار عكس (ديجيتالي) گرفته و دلش هم نمي‌خواهد از ميان آن‌ها انتخاب و بقيه را حذف كند.
جدا از اين، در همه خانواده‌ها، انگار دوربين بايد فقط دست مرد خانواده باشد و خب او هم از آنچه كه دلش مي‌خواهد عكس مي‌گيرد. بدتر از همه در مسافرت‌ها و وقتي است كه به يك محوطه تاريخي يا منظره طبيعي زيبا مي‌رسند، آقايان يك لحظه دوربين را زمين نمي‌گذارند و تمام مدت از در و ديوار و درخت عكس مي‌گيرند اما براي يك عكس خانوادگي بايد ازشان خواهش كرد. بگذریم از این که آنچه برای ثبت در عکس مهم است برای خانم‌ها و آقایان فرق می کند. خانم‌ها به کادر اهمیت می‌دهند و زاویه و ترتیب چیزهایی که باید از آن‌ها عکس گرفته شود و آقایان حواسشان به نورپردازی و زوم و استفاده از برنامه‌های تکنیکی است.
توضيح تفاوت زنان و مردان در شيوه عكاسي، بايد ساده باشد يعني مانند بسياري از مسائل ديگر به تفاوت در شيوه ادراك بازمي‌گردد. فكر مي‌كنم اكثر زن‌ها وقتي به يك محوطه تاريخي يا منظره زيبا مي‌رسند، تمام مجموعه را مي‌بينند و مي‌خواهند به حسي از فضا برسند. چيزها را سرسري نگاه مي‌كنند. قدم مي‌زنند، زواياي جديدي مي‌بينند، از منطقه آفتابي به سايه مي‌روند، يك گوشه مي‌نشينند، مي‌شنوند، بو مي‌كنند و حسي را كه از همه اين‌ها دارند، به عنوان خاطره ثبت مي‌كنند. وقت عکس گرفتن هم، فقط کادر منظره‌اي که انتخاب کردند و بودن چيزهاي دلپذير برايشان مهم است.اما اكثر مردها در چنين موقعيتي همان ابتدا درك مبهم خوشايندي از زيبايي يا تناسب به دست مي‌آورند و فوري سعي مي‌كنند آن حس را ثبت كنند. ثبت كردن تصوير با عكس و فيلم براي آن‌ها نوعي تملك آن حس است. به جاي آن‌كه خود را در محيط و حس آن رها كنند مي‌خواهند آن حس را ثبت و كنترل كنند و صد البته که از کارهاي تکنيکي آن هم لذت مي‌برند.
خب، من از وقتي كه رفتار عكاسي آقايان را درك كرده‌ام در اين جور مواقع براي خودم قدم مي‌زنم و به جاي حرص خوردن، مي‌گذارم كاري را كه دوست دارد انجام دهد، گاه كادري را پيشنهاد مي‌دهم، بعضي وقت‌ها هم خودم دوربين را برمي‌دارم و چيزهايي را كه دوست دارم ثبت مي‌كنم. اگر دوست داشتيد فتوبلاگ را ببينيد.

احساس امنيت زنان

2008-05-21T11:59:00.004+04:30

سردار رادان، فرمانده نيروي انتظامي تهران بزرگ از محورهاي جديد طرح امنيت اجتماعي گفته‌اند. اين بار در كنار برخورد با طرز پوشش خانم‌ها، قرار است احساس امنيت هم براي آن‌ها ايجاد و با مزاحمين نواميس در خيابان و محل كار برخورد ‌شود.
خب من نمي‌خواهم قدرنشناس يا بدبين به نظر برسم اما حتي يك لحظه هم كل اين نمايش را جدي نمي‌گيرم. به چند دليل ساده:
1- روش شناسايي و شكار دزدان ناموس از طريق طعمه قرار دادن پليس زن، فقط براي نمايش خوب است و نه قرار است و نه امكانش هست كه اجرا شود و نه اگر اجرا شود به جايي مي‌رسد.
2- گيرم كه مردان متجاوز دستگير شدند؛ شاكي كيست؟ آيا جرم عمومي است و دادستان اقامه دعوا مي‌كند؟
3- گيريم كه مرداني به عنوان مزاحم ناموس به دادگاه معرفي شدند و دادستان هم بر عليه آن‌ها اقامه دعوا كرد و مدارك محكمه‌پسند بود نهايت مجازات تعيين شده در قانون چقدر است؟ اخذ تعهد، سه ماه زندان يا جريمه نقدي يا ...؟
كافي است كه نگاهي به صفحه حوادث روزنامه بندازيد تا ببينيد مشكل بزرگ‌تر از اين بازي‌هاست.
اولين مشكل اين است كه قربانيان مايل به شكايت نيستند. چون معمولا از سوي خانواده حمايت نمي‌شوند و معمولا ديگران به نحوي با آن‌ها برخورد مي‌كنند كه گويا خودشان هم در وقوع حادثه مقصر بوده‌اند. من دختري را مي‌شناسم كه ربوده و مورد تعرض قرار مي‌گيرد اما بعد از فرار از دست آدم‌ربايان، با سرزنش خانواده و طلاق شوهرش روبرو مي‌شود. به همين دليل است كه در روزنامه خوانديم كه پس از شكايت زني جوان از تعرض يك دندانپزشك مشخص مي‌شود، بيش از 60 قرباني ديگر هم بوده‌اند كه هيچ كدام از ترس آبرو شكايت نكرده بودند و مواردي مثل اين كم نيستند.
مشكل بعدي اين است كه قرباني براي شكايت و تنظيم پرونده با مشكلات زيادي روبروست. حضور در كلانتري، تنظيم شكايت و شرح جزئيات براي يك افسر جوان و در يك محيط مردانه در حالي كه ديگران پوزخند بر لب دارند، در طاقت هركسي نيست و البته هنوز بدترين بخش ماجرا باقي است كه به اثبات ادعا در دادگاه برمي‌گردد(اگر مجرم دستگير شود). قاضي‌ها همه مردند و اين ديدگاه كه قربانيان خود به دليل طرز رفتار يا نوع پوشش مقصرند وجود دارد. معمولا شاكي با سوالاتي مثل اين‌كه چرا آن‌جوري لباس پوشيده بودي يا آن وقت شب آن‌جا چه مي‌كردي مواجه مي‌شود و ادله به سختي براي محكوميت مجرم، كافي دانسته مي‌شود. حتي در پرونده‌هاي زناي با محارم، در صورت اثبات ادعا (كه تقريبا غيرممكن است) زنان مجازات سنگين‌تري خواهند داشت زيرا ادعاي اكراه داشتن آنان به ندرت ممكن است از سوي قاضي پذيرفته شود.
خب، با چنين فرهنگ مردسالارانه و ساختار قضايي كه هيچ حمايتي از طرح شكايت يا احقاق حق زنان بزه‌ديده نمي‌شود، انتظار داريد اجراي يك شوي تلويزيوني عوام‌پسند، نشانه تغيير به حساب بيايد؟

شبح اپرا

2008-05-21T11:58:00.001+04:30

رمان شبح اپرا اثر گاستون لورو، داستان شبحي ترسناکي است که در سردابه‌هاي اپراي پاريس مسکن گزيده و به خواننده زيبا و جواني دل مي‌بازد. نويسنده در نقش گزارشگري دقيق نشانه‌هاي وجود شبح و ارتباط آن با گم شدن خواننده زيبا و مرگ‌هاي ناگهاني را پي مي‌گيرد و هر چه جلوتر مي‌رود عناصر جادويي را کنار مي‌زند تا روايت عقلاني ماجرا را آشکار کند. اما در حقيقت آنچه وهم‌انگيز و جادويي باقي مي‌ماند، خود خانه اپراست. هيجان‌انگيزترين بخش کتاب، توصيف واقعي اين ساختمان است:
خانه اپرا در پاريس که در نيمه دوم قرن نوزدهم ساخته شده، بزرگترين خانه اپرا در دنيا و ساختماني معروف و زيباست. پلکان‌هاي غول‌آسا و راهروهاي تالار مانند، گچ‌بري‌هاي عظيم، آيينه‌هاي بسيار بزرگ، مرمر، ساتن و ... چشم را خيره مي‌کند. اگر حدود يک ساعت پيش از آغاز نمايش، در برابر نگهبان بنشينيد، تصور مناسبي در مورد وضع اپرا به دست خواهيد آورد. نخست نجاران صحنه ظاهر مي‌شوند که‌ هميشه هفتاد نفر هستند و گاهي که قرار است، اپراي «آفريقايي» با صحنه کشتي‌راني‌اش نمايش داده شود، تعداد آن‌ها به صد و ده نفر مي‌رسد. سپس تزئين‌کنندگان صحنه مي‌‌آيند، که تنها وظيفه آن‌ها پهن کردن فرش، آويختن پرده و ...است و بعد ماموران چراغ گاز، آرايشگران، بازيگران کمکي و هنرمندان خواهند آمد، تعداد بازيگران کمکي حدود صد نفر است، تعداد همسرايان صد نفر و تعداد نوازندگان هشتاد نفر است. سپس ميرآخورها را مي‌بينيم که اسب‌هايشان توسط يک آسانسور به روي صحنه مي‌آيند و بعد برقکاران را که باتري‌هاي توليدکننده نور را زير نظر دارند و همچنين متخصصان هيدروليک را که آب‌گرداني باله‌هايي مانند «چشمه» را انجام مي‌دهند و صنعتگراني که صحنه‌هاي آتش‌سوزي «پيامبر» را آماده مي‌کنند؛ گل‌کارهايي که باغ مارگريت را تزئين مي‌کنند و چندين کارمند جزء را خواهيم ديد.
ساختمان اپرا با هفده طبقه روي زمين و پنج طبقه زيرزمين براي چنين جمعيتي از بازيگران و دستياران فضاي کافي دارد. ساختمان هشتاد اتاق رختکن براي هنرمندان، يک سالن براي شصت مرد و سالني ديگر براي پنجاه خانم همسرا و سالن سومي براي سي و چهار مرد رقصنده، چهار سالن براي بيست خانم رقصنده در سطوح گوناگون و سالني براي يکصد و نوزده بازيگر کمکي دارد. نوازندگان سرسرايي با صد انبارخانه براي نگهداري از آلات موسيقي خود در اختيار دارند. در اين ساختمان بيش از 2500 درب، 7500 کليد، 14 کوره، 9 مخزن آب، کارگاه‌هاي خياطي، کفاشي، نجاري، اصطبل و.. وجود دارد.
به نقل از: شبح اپرا، گاستون لورو، ترجمه: آرش حجازي, مهدي حريري، انتشارات كاروان، 1386

شيوه جديد خانه‌سازي

2008-05-19T13:20:00.008+04:30

سر كوچه ما، خانه سه طبقه و متروكي بود كه آخرهاي پاييز به جانش افتادند و خرابش كردند و حالا هم اسكلت فلزي را علم كرده‌اند و هر روز تكه جديدي را مي‌سازند. هر روز از كنارش عبور مي‌كنم و با علاقه تغييراتش را تماشا مي‌كنم. مدتي پيش ديدم كه يك كاميون كنار ساختمان ايستاده است و در حال خالي كردن بارش است اما بار آن، شن يا آجر نبود بلكه قطعات بزرگ و ضخيم يونوليت بود. مانده بودم كه اين ديگر براي چيست؟
حالا جوب سوالم را مي‌بينم؛ يونوليت را به جاي آجر براي سقف به كار مي‌برند. اول كف هر طبقه را با خطوط موازي تير آهن‌هاي نازك با فاصله نيم‌متري از هم پوشاندند بعد قطعات يونوليت را در اين فاصله‌هاي نيم متري قرار دادند. شبكه‌ايي از ميل‌گردهاي جوش خورده (با خانه‌هاي سي سانتي) روي اين مجموعه را پوشاند و سر آخر همه چيز با لايه پنج سانتي بتون فرش شد.
ايده شگفت‌انگيزي است، اين‌طوري وزن ساختمان سبك‌تر مي‌شود و خب در صورت زلزله هم آجر توي سرمان نمي‌خورد (اگر بشود به جوشكاري خطوط تيرآهن نازك اعتماد كرد) اما بيشتر كنجكاوم بدانم اين روش چند سال است در سطح جهان استفاده مي‌شود و احتمالا چه خطراتي دارد؟ اين‌قدر به عقلم مي‌رسد كه كه در تخريب ساختمان‌هاي قديمي ساخته شده به اين روش، خرده‌هاي يونوليت، غيرقابل بازيافت و به شدت آلوده كننده محيط زيست‌اند؛ نكند باز هم ما داريم روشي را استفاده مي‌كنيم كه در سطح جهاني امتحانش را پس داده؟ اصلا مي‌شود يكي به من بگويد در ژاپن چطور خانه مي‌سازند؟

دزدي ايده

2008-05-19T13:13:00.002+04:30

يكي از نشريات دانشگاهي را ورق مي‌زدم كه به مقاله‌اي در مبحث جامعه شناسي ادبيات رسيدم. عنوانش برايم حسابي جالب بود، نگاه مختصري به مقاله انداختم و از كارشان خوشم آمد. داشتم به خودم مي‌گفتم، اينها هم از همين روش استفاده كردند من كه به دكتر فلاني گفتم كه اين روش بهترين شيوه جمع آوري داده‌هاست و بعد ناگهان در ذهنم جرقه‌اي زده شد: نويسنده مقاله دوست نزديك دكتر فلاني است و شكي نيست كه جناب دكتر بعد از شنيدن ايده من كه براي پايان‌ نامه توي آب نمك گذاشته بودم (هر چند بعدا منصرف شدم) و شيوه متفاوت جمع‌آوري داده‌ها، آن را به دوستشان گفته‌اند و خب، ايشان هم طرح را به خوبي اجرا كرده‌اند.
يك جورهايي دلخور شدم كه بدون اجازه من، طرح خوبم را كه ارزش اصلي‌اش به بديع بودنش بود، اجرا كرده‌اند. درست است كه من علاقه‌اي به كار در حوزه جامعه شناسي ادبيات ندارم و در كشور عزيز ما هيچ قانون و تضميني براي رعايت حقوق مالكيت معنوي نيست و تعدادي از دانشجويان و اساتيد محترم بدون وجدان درد، كار ديگران را به نام خود منتشر مي‌كنند، حرف زدن از دزدي ايده، مضحك است اما من هنوز دلخورم.
اما كل اين ماجرا باعث شد تصميمي بگيرم؛ از اين به بعد هر ايده‌اي داشتم كه نمي‌خواستم رويش كار كنم، اين‌جا منتشر مي‌كنم تا هر كس كه مايل بود، انجامش دهد و البته پس از پايان كار نتيجه‌اش را به من هم خبر دهد.

سه خواهر

2008-05-19T12:59:00.003+04:30

از نظر منتقدين، نمايشنامه سه خواهر، بهترين كار چخوف است. اما وقتي نمايشنامه را مي‌خواندم بيشتر برايم جالب بود كه مشكلات قشر تحصيل‌كرده و بالاي روسيه در قرن نوزدهم هنوز هم در جامعه ما مساله روز است. سه خواهر و يك برادر تحت نظارت پدري سخت‌گير، چندين زبان آموخته‌اند، و حالا با مرگ پدر خود را زنداني ملال شهرستاني كوچك و مردمي عامي مي‌يابند. آن‌ها به دنبال شور و كاري براي انجامند اما در جامعه‌اي كه اشراف و خانواده‌هاي سطح بالا، كار نكردن را فضيلت مي‌دانند و زني فرهيخته بودن به معناي تنهايي يا تحمل شوهري كم‌هوش است، زندگي آن‌ها نوعي تراژدي است.

برخورد نامنتظره

2008-05-14T11:04:00.003+04:30

با عجله در پياده‌روي شلوغ ميدان انقلاب راه مي‌روي. كيفت سنگين است و خسته و تشنه‌اي. نگاهت بي‌اعتنا عابراني را مي‌بيند كه از روبرو مي‌آيند و آن‌ها هم خسته و عجولند و بعد ناگهان چهره‌اي آشنا؛ دوستي كه سا‌‌ل‌هاست نديدي.
حس خوشايندي است ايستادن، بارها را بر زمين گذاشتن و پرسيدن همان سوال‌هاي هميشگي: كجا كار مي‌كني، ازدواج كردي، بچه داري، از فلاني چه خبر؟ و تند تند از آشناهاي مشترك خبر گرفتن: رقيه را يادت هست برگشت شهرستان. حالا يك پسر دارد، روابط عمومي كار مي‌كند. مريم بود كه سال آخر ازدواج كرد، آره، همون، از شوهرش طلاق گرفته، انگار پسره معتاد شد. نه، يكسال هست از افسانه خبر ندارم، هيچ‌كس نمي‌داند كجاست.
شماره تلفنت را مي‌دهي و شماره‌اش را مي‌گيري. شايد چند ماه ديگر همديگر را ديديد يا تلفني حرف زديد، شايد شماره‌ات را گم كند يا تو خانه‌ات را عوض كني. تا كجا باز در پياده‌روي شلوغ آشنايي را بببيني.

پرستاران ایرانی

2008-05-12T17:58:00.007+04:30

اگر جمعه بعد از ظهر آن‌قدر بدشانس باشيد كه نه مهماني رفته باشيد نه برنامه ديگر شما را به خودش مشغول كرده باشد، اين خطر هست كه كسي تلويزيون روشن كند و فيلم‌هاي تلويزيوني شبكه اول سيما به عرصه آرامش بعدازظهر روز جمعه‌ هجوم بياورند. اين جمعه فيلم تلويزيوني «جان شيفته» ساخته عباس رافعي و با بازي فاطمه گودرزي، ستاره اسكندري و علي دهكردي، شديدا اعصاب من را خرد كرد. فيلم در مورد دادگاهي بود كه اتهام تقصير پرستاري را در مرگ يك بيمار بررسي مي‌كرد و داستان از خلال فلاش‌بك‌ها روايت مي‌شد ولي مشكل اين بود كه زاويه روايت داستان مغشوش، بازي‌ها افتضاح، ديالوگ‌ها مصنوعي و فضاسازي مضحك بود.
شخصا نتوانستم بيشتر از نيم ساعت از فيلم را تحمل كنم. در تمام مشاهده فيلم، نمي‌توانستم آن را با سريال خوش ساخت پرستاران مقايسه نكنم و از آن بدتر غيرواقعي بودن داستان فيلم در برابر وضعيت فجيع بيمارستان‌ها در ايران بخصوص رسيدگي به اشتباهات پزشكي در معالجه بيماران و مرگ آن‌ها، هر لحظه توي ذوق نزند.
يكي از ناراحت‌كننده‌ترين مشخصه‌هاي ساختار بهداشت و درمان در ايران عدم مسئوليت‌پذيري پرستاران و كادر بيمارستان در وقوع اشتباهات پزشكي و نبودن نهاد نظارتي و قضايي رسيدگي كننده به شكايت بيماران در اين مورد است. دو نمونه‌اش را در اطرافيان شنيده‌ام:
يكي پسر 4 ساله‌اي كه فابيسم داشت و بعد از خوردن كمي باقالي به بيمارستان منتقل شد اما در حين تعويض خون به دليل تزريق گروه خون اشتباهي مرد و شكايت والدينش از بيمارستان به جايي نرسيد. مورد ديگر نوزاد زودرسي كه در دستگاه قرار گرفته بود اما به دليل عدم حضور پرستار در حين خوردن شير دچار خفگي موقت و آسيب مغزي شد و البته بيمارستان هيچ مسئوليتي را نپذيرفت.

مصلي كتاب

2008-05-11T08:52:00.004+04:30

آخر به بهانه نمايشگاه كتاب، از حاصل سال‌ها ساخت و ساز در محوطه مصلي ديدن كرديم. البته خداييش فضاي شبستان اصلي بزرگ بود و جز ناهماهنگي و كوچك بودن غرفه چند ناشر، مشكلي نداشت. بهترين قسمت مصلي البته خرمن‌هاي گل ياس بود كه حياط پشتي شبستان را احاطه كرده بود و وقتي باران نم نم باريد؛ كلي خوش به حالمان شد.
البته آقاي همسر از وضعيت درهاي خروجي شبستان خوششان نيامد. ايشان به پشتوانه عقل سليم به اين نتيجه رسيدند كه در صورت بروز حادثه‌اي كه باعث هيجان و فرار جمعيت شود (مانند آتش سوزي يا انفجار)، كساني كه در طبقه دوم (بخش ناشران خارجي) هستند شانس كمي براي نجات دارند چون بايد مسير طولانيي براي خروج از تنها راه‌ پله غير مسدود طي كنند و اگر راه خروج آ‌‌‌‌ن‌ها در پايين پله‌ها به دليلي سد شود، ديگر چاره‌اي جز پرت كردن خود در حياط ندارند. قابل توجه برگزار كنندگان نمايشگاه كتاب در سال‌هاي آينده.

آزمون دكتراي جامعه شناسي سياسي

2008-05-11T08:50:00.004+04:30

روزهاي پنج شنبه و جمعه، 19 و 20 ارديبهشت، آزمون دكتراي دانشگاه علامه در دانشكده ادبيات برگزار شد. سوالات آزمون جامعه شناسي سياسي اين‌ها بودند:

نظريه‌ها
1.ديدگاه‌هاي هابرماس و فوكو را در مورد مدرنيسم و پست مدرنيسم توضيح داده و واگرايي، همگرايي و امكان تلفيق نظريات آن‌ها را بررسي كنيد.
2.مفروضات اصلي سه پارادايم اصلي جامعه شناسي كلاسيك را بيان و جهت تحولشان را نشان دهيد.
3.مهمترين مساله اجتماعي امروز جامعه ايران را چه مي‌دانيد، توضيح دهيد.
4.ديدگاه‌ پارسونز، بورديو و گيدنز در مورد كنش اجتماعي را بيان كنيد و بگوييد كدام يك در اين زمينه، سهم مهمتري دارد و چرا؟

حوزه‌ها
1.تفاوت‌ها و شباهت‌هاي جامعه شناسي سياسي كلاسيك و مدرن را بيان كنيد.
2.عوامل و موانع توسعه سياسي در ايران كدامند؟
3.فرهنگ سياسي چيست و چه ارتباطي با توسعه سياسي دارد؟ فرهنگ سياسي در ايران چه ويژگي‌هايي دارد؟
4.ديدگاه‌هاي نخبه‌گرايي و كثرت گرايي را در توزيع قدرت توضيح داده و مشابهت و تفاوت‌هاي آن‌ها را بيان كرده و نظرشان را در مورد پيدايش دولت و رابطه با گروه‌هاي قدرت بيان كنيد.
5.ديدگاه محروميت نسبي را توضيح داده و عوامل خشونت در انقلاب از نظر اين ديدگاه را توضيح داده و براساس آن، ميزان خشونت در انقلاب ايران را برآورد كنيد.
6.نقش نهادهاي نظامي و امنيتي را در جريان انقلاب از نظر جانسون، تيلي و فوران بيان كرده و ديدگاه‌هاي آن‌ها را مقايسه كنيد.
7.وبر شهر را مفهومي چند بعدي- آيده‌آل تايپ مي‌ديد؛ اين نكته را توضيح دهيد. وبر چه محورهايي را در شهر مورد توجه قرار داد و چه اهدافي را در تحليل شهر دنبال مي‌كرد؟
8.عاملان شناخت در جوامع سنتي و مدرن كدامند؟ تحول آن‌ها را توضيح دهيد.

روش تحقيق
1.مفهوم «كنترل» را در روش علمي توضيح دهيد. براي كنترل در روش‌هاي آزمايشي و پيمايشي از چه شيوه‌هايي استفاده مي‌شود.
2.پايايي و روايي را از هم متمايز كنيد و روش‌هاي سنجش پايايي را نام ببريد و نحوه كاربرد يكي از آن‌ها را در ساختن طيف گاتمن توضيح دهيد.
3.پوپر چه انتقاداتي بر روش استقراء وارد كرد؟ با يك مثال از علوم طبيعي يا علوم انساني درستي انتقاد او و با يك مثال نادستي انتقادش را نشان دهيد.
4.فرمول‌هاي لازم براي سنجش مدل زير را بنويسيد. با توجه به ميزان P،‌تاثير مستقيم X1 بر X3 را بگوييد و فرمول‌هاي r را بنويسيد.

زبان تخصصي
چهار سوال آورده بودند كه براي پاسخ به آن‌ها بايد چهار متن انگليسي را مي‌خوانديد. موضوعاتش شامل رابطه فرهنگ و اجتماع، زبان و ... بود. مزيتش اين بود كه ترجمه دقيق پاراگراف‌ها را نمي‌خواست. سوال پنجم، 10 اصطلاح انگليسي آورده و خواسته بود در مورد معناي هر كدام، حداكثر 2 خط به فارسي بنويسيم.

تكميلي: بهاره آروين سوالات آزمون دانشگاه تهران و تربيت مدرس در سال گذشته را اين‌جا نوشته و در مورد مصاحبه هم به نكات مفيدي اشاره كرده؛ حتما بخوانيد.

سوالات آزمون دكتراي مسائل اجتماعي

2008-05-03T13:22:00.006+04:30

دانشگاه تهران 12 ارديبهشت امتحان آزمون دكتراي رشته‌هاي علوم اجتماعي را برگزار كرد. سوالات آزمون دكتراي مسائل اجتماعي از اين قرار بود:
نظريه‌ها
1- دوركيم جوامع مدرن را واجد چه ويژگي‌هايي مي‌داند؟ اين ويژگي‌ها چه ربطي به تقسيم‌بندي او از جوامع دارد؟ او علت‌ تغيير اين جوامع را چه مي‌داند؟ دوركيم مسائل اجتماعي را چه مي‌داند؟ آيا اين علت‌ها با نظريه او در مورد تقسيم‌بندي جوامع سازگار است؟ وضعيت ايران پس از انقلاب اسلامي را با توجه به نظريه دوركيم در مورد مسائل اجتماعي تحليل كنيد؟
2- با استفاده از يكي از رويكردهاي هفت‌گانه در مسائل اجتماعي مساله اعتماد اجتماعي در ايران را تحليل كنيد. تعريف مساله؟ زمينه پيدايش؟ عوامل؟ پيامدها؟ راه‌حل؟

حوزه‌ها
1- نظريه وبر در مورد شرايط ظهور، تداوم و افول جنبش كاريزمايي را توضيح دهيد. آيا وبر به نظريه پاندولي در تاريخ اعتقاد داشت؟
2- تفاوت بررسي‌هاي مربوط به قدرت سياسي در نظريه‌هاي سياسي متعارف (از ليپسيت تا باتامور) را با نظريه‌هاي سياسي متاخر مقايسه كنيد.
3- نظريه ساخت‌يابي طبقاتي گيدنز را توضيح دهيد؟
4- در جامعه شناسي شهري مفهوم de terroirezition با Re terroirezition چه تفاوتي دارد؟ مثالي بياوريد كه در سطح جهاني اولي به دومي تبديل شده باشد.
5- مشكل تراكم ترافيك در تهران را با هر رويكردي مسائل اجتماعي كه مايليد، تحليل كنيد و بگوييد چرا اين مشكل لاينحل است.
6- دو مفهوم اليناسيون و آنومي را توضيح دهيد و آن‌ها را با هم مقايسه كنيد و بگوييد چه راهكارهايي براي رفع هر كدام از اين مشكلات ارائه شده و چه نقدي بر اين راهكارها وارد است؟
7- مساله فحشاء را با استفاده از مفاهيم هويت، جنسيت و نابرابري در قدرت تحليل كنيد سپس نقدهاي جامعه‌شناختي وارد بر اين تحليل‌ها را بيان كرده و در پايان مدل نظري خود را ارائه دهيد.
8- مكتب التقاطي در روانشناسي اجتماعي را توضيح دهيد و براي آن مثالي بياوريد و اثبات كنيد كه مثال شما در اين مكتب مي‌گنجد؟

روش تحقيق
1- فراتحليل و تحليل ثانويه را توضيح دهيد و شباهت‌ها و اختلاف‌هاي آن‌ها را بيان كنيد.
2- گراند تئوري رلا تعريف كنيد و رويه عقلاني كه زيرساخت آن است را توضيح دهيد.
3- جداول زير مربوط به تحليل عامل است. چند عامل مورد تحليل قرار گرفته‌اند؟ KMO چيست و درجه تعيين آن چه معنايي دارد؟ متغيرهاي ويژه كدامند چرا عوامل را دوران مي‌دهيم؟ با چه متدي اين كار انجام شده است؟ جدول عوامل دوران يافته با دوران نيافته چه تفاوتي دارد؟ واريانس چه تغييري كرده؟ مقدار آن كدام است؟ جدول نهايي را تفسير كنيد؟ روش تحليل عامل در علوم اجتماعي چه كاربردي دارد؟

توضيح ضروري اين‌كه براي زبان تخصصي دو پاراگراف براي ترجمه داده‌ بودند. هر سال نسبت به سال گذشته سوالات متفاوت طرح مي‌شوند. براي اين‌كه حال و هوا دستتان بيايد چند تايي از سوالات سال گذشته را اینجا می آورم:

نظريه‌ها
1- نظريه كالينز را توضيح دهيد؟
2- گيدنز در مورد مسائل اجتماعي چه نظري دارد؟

حوزه‌ها
1- ديدگاه‌هاي ساختاري و فردي را در زمينه مسائل اجتماعي مقايسه كنيد؟
2- رويكرد تضاد ارزشي چگونه از مفهوم طبقه در تبيين مسائل اجتماعي استفاده مي‌كند؟
3- ديدگاه تراكم را در زمينه شهر توضيح دهيد؟
4- مشخصات جنبش‌هاي اجتماعي چيست؟

روش تحقيق
1- شيوه‌هاي كنترل متغيير را توضيح دهيد؟
2- روش تحقيق كيفي چه ويژگي‌هايي دارد؟
3- .معادلات تحليل مسير و رگرسيون را در مدل داده شده مشخص كنيد

تاریخ بی رنگ و بو

2008-04-27T13:11:00.003+04:30

فرناند برودل در کتاب «سرمايه‌داري و حيات مادي» با جزئيات شرح مي‌دهد که زندگي در دوران گذشته کمتر از آنچه در ذهن ماست باشکوه بوده. کاخ‌هاي قرون وسطي وسيع و بلند بودند و همان‌قدر سرد، تاريک و بدبو. شومينه‌هاي ناقص آن دوره نمي‌توانستند تالارها را گرم کنند و کف تالارها معمولا پوشيده از کاه و گاه آلوده به ادرار شواليه‌ها (توالت وجود نداشته) و نور مشعل‌ها کم و بو و دود آن‌ها ناراحت کننده بوده.
محمد قائد هم به همين روال به کساني که آرزو مي‌کردند در دوران گذشته به موسيقي آن زمان گوش دهند، هشدار مي‌دهد که سازهاي آن دوران ابتدايي و ناقص بودند و حتي ارکسترهاي باشکوه آن دوره شباهت اندکي به غناي موسيقي و صدا در اجراهاي جديد دارند.
با همه اين حرف‌ها در مورد نبودن آب و سرويس بهداشتي و نور و گرما در شب‌هاي آن دوران حتي باشکوه‌ترينشان مثل بغداد عصر هارون الرشيد و قصه‌هاي هزار و يک‌شب يا اصفهان عصر شاه عباس، من به اندک بودن طعم‌ها و مزه‌ها فکر مي‌کنم. فکر کنيد خوان غذا در قصر گسترده است اما سر سفره تنها انواع گوشت‌هاي كبابي را مي‌بينيد و احتمالا كمي برنج و دوغ. سالاد وجود ندارد و تنها ميوه‌هاي محدود فصلي در دسترس‌اند. سيب‌زميني، گوجه فرنگي يا ذرت چيزهاي ناشناخته‌اي هستند و از همه بدتر از چاي خبري نيست.
توضيح: اين خوراکی‌ها در عصر قاجار به ايران آورده شدند.

ارزش زندگی

2008-04-27T13:10:00.003+04:30

تست روانشناسيي را پر کردم؛ از همين تست‌هاي معمولي که همان چيزهايي را مي‌گويد که خودت مي‌دانستي. يکي از سوالاتش حسابي فکرم را مشغول کرد. پرسيده بود بين زندگي خودتان يا ده نفر که به طور تصادفي از ديگر نقاط مختلف جهان انتخاب شده‌اند، کدام را انتخاب مي‌کنيد؟ سريع جواب دادم زندگي آن‌ها را.
برايم قابل تصور نبود که در برابر زندگي من، ده نفر ديگر بميرند، مادري با فرزندان کوچک يا مردي که نان‌آور خانواده پرجمعيتش است يا بچه‌ کوچکي که از دنيا، فقط دايره کوچک عشق اطرافيانش را مي‌شناسد. آدم‌هايي که خانواده دارند و مرگشان براي ديگران، فقدان وحشتناکي است.
اما بعد فکر کردم چرا اين انتخاب را کردم؟ من مسئول زندگي يا مرگ آن آدم‌ها نيستم. من فقط مسئول زندگي خودم هستم، تنها و مهمترين چيزي که در اين دنيا دارم. چرا به همين راحتي بايد ناديده بگيرمش. از کجا که زندگي آن‌ها به ارزشمندي زندگي من باشد يا اين‌طوري باشد که تصور مي‌کنم؟ شايد آدم‌هاي ساده‌اي بودند، شايد افسرده بودند يا خانواده‌ايي نداشتند يا مرگشان براي خانواده‌اشان ناراحت کننده نبوده. لحظه اول به نظر مي‌رسد انتخاب زندگي خود، غيراخلاقي و خودخواهانه است: نه، شايد فقط صرفا غريزه صيانت نفس است. شايد نابود کردن زندگي خود در برابر زندگي ديگران، چیزی شبیه خودکشی و غير اخلاقي باشد.
نمي‌دانم جواب درست يا اخلاقي کدام است. روزگاري فکر مي‌کردم مي‌توانم براي نجات زندگي آدم‌هاي ديگر بميرم اما اين روزها ترديد دارم که اين کار به همين سادگي است. انتخاب سختي است.

بیداری

2008-04-27T13:03:00.005+04:30

حالا که سريال بيداري تمام شده، درک مي‌کنم که جدا از فضاسازي و بازي‌ها، از نظر تصويري که از زنان نشان داده، سريال خوبي بوده، متفاوت از ساير سريال‌هاي مسخره تلويزيون که در آن زن‌ها موجودات احمق و بي‌دست و پايي هستند که فکر و ذکري جز ازدواج و جلب محبت مردان ندارند. زن‌هاي داستان، احمق نيستند حتي دختران کارگري که براي گذران زندگي کار مي‌کنند و ازدواج تنها راه نجاتشان از تنگناي فقر و کار زياد است، از ميان گزينه‌هاي موجود بهترين انتخاب را مي‌کنند، هر چند تلخ.
سارا که هميشه در رفاه زيسته هم احمق نيست. متوجه خيانت شوهرش مي‌شود اما عزت نفسش بالاتر از آن است که او را به هر قيمتي بخواهد. شادي هم همينطور،‌ وقتي شوهر سارا به سوي او مي‌آيد برعكس تمام زن‌هاي سريال‌هاي ايراني از او استقبال نمي‌كند؛ كاملا منطقي مي‌گويد كه نمي‌خواهد مرد حالا كه از سوي همسرش (سارا) طرد شده به سوي او بيايد.آمدن مرد وقتي ارزش داشت كه انتخاب بود نه از سر ناچاري و مي‌رود. خانم عرفان نيز زن با اراده و خودساخته‌اي است. ترنگ هم با همه چشم و گوش‌بستگي روستاييش، احمق نيست و با وجود همه ترديدهايش، سر آخر مي‌فهمد که چه مي‌خواهد و آنچه را مي‌خواهد (پسرش را) به دست مي‌آورد. هر چند براي مدتي کوتاه، چون قانون به او اجازه نمي‌دهد براي هميشه حضانت فرزندش را داشته باشد.

بهار ناکامل

2008-04-20T14:54:00.001+04:30

بهار خوبي است، چغاله هست، گوجه سبز هست، ريواس هست، ياس هست. اما بهار کاملي نيست چون باران نيست و از همه بدتر، نخل‌هاي سوخته از سرما که اينجا و آنجا ميان درختان سبز، خشک مانده‌اند و گرماي هيچ آفتابي بيدارشان نمي‌کند.